Białoruś, Mir – Zamek w Mirze

Zamki w Mirze i w Nieświeżu, to były jedne z głównych punktów naszej wycieczki na Białoruś. W końcu to 1/2 białoruskich obiektów na liście UNESCO i fantastycznie zachowane siedziby Radziwiłłów. Po zwiedzeniu Brześcia gnaliśmy więc jak najszybciej na Nieśwież. Tyle że wszystkie skrupulatne plany wzięły w łeb, a informacje o godzinach otwarcia z internetu okazały się błędne. Pocałowaliśmy klamkę pałacu, a pogoda była zbyt okropna, by zwiedzać park… Na szczęście do Miru było tylko kilkadziesiąt kilometrów. Dzień uratowany, głównie dzięki bardzo pomocnej pani w informacji turystycznej z Nieświeża, choć 1,5 godziny na Zamek w Mirze to było minimum czasu.
2-Mir - Zamek w Mirze (6)

Mir – Zamek w Mirze, fot. P. Jaskólski

Budowę zamku w Mirze,  rozpoczął starosta brzeski i kowieński – Jerzy Illinicz, na przełomie XV i XVI wieku. Miało być to założenie typowo obronne – czworobok kamienno-ceglanych murów obwodowych z potężnymi basztami narożnymi i nieistniejący dziś jednopiętrowy budynek mieszkalny w południowo-zachodniej części dziedzińca. Na środku zachodniego muru – piąta potężna wieża, a zarazem brama skierowana ku drodze prowadzącej przez Nowogródek i Lidę do Wilna. Mury baszt miały do 3 m grubości i aż 13 m wysokości.

Mir - Zamek w Mirze

Dziedziniec zamkowy, fot. P. Jaskólski

Zamek w Mirze (1)

Studnia na dziedzińcu zamkowym, fot. P. Lech

Koniec XVI wieku to zmiana właściciela – Zamek w Mirze stał się własnością księcia Mikołaja Krzysztofa Radziwiłła, zwanego Sierotką. I z Radziwiłłami związana jest druga faza budowy – powstaje renesansowy pałac wzdłuż murów północnych i wschodnich. Podpiwniczony, trzykondygnacyjny budynek zostaje udekorowany wapiennymi portalami, balkonami, gankami. Niejako przy okazji zamurowano strzelnice, przebito okna i przebudowano średniowieczne korony murów. Zamek otoczono wysokim wałem ziemnym z fosą zasilaną wodą z pobliskiej rzeki. Z czasów Radziwiłłów pochodzi również legenda o tunelu łączącym Zamek w Mirze z oddaloną o ponad 25 km rezydencją w Nieświeżu. Oczywiście badania archeologiczne tego nie potwierdziły.

Zamek w Mirze (2)

Zamkowa biblioteka z czasów księcia Michała Światopełk-Mirskiego, fot. P. Jaskólski

Zamek był wielokrotnie niszczony w latach 1655 i 1705 przez szwedzkie wojska, w roku 1812 został spalony przez oddziały rosyjskie. Wiek XIX to czas, gdy Zamek w Mirze przechodził z rąk do rąk i powoli zmieniał się w romantyczną ruinę. Aż w 1891 roku jego właścicielem został książę Mikołaj Światopełk-Mirski, być może przyciągnięty nazwą Mir. Prace budowlane postępują bardzo szybko – staw, ogród angielski, kaplica rodowa, a wreszcie odbudowa i przebudowa rezydencji. Zamek w Mirze był w posiadaniu Światopełk-Mirskich do 1939 roku. Z tą przebudową wiąże się również tragiczna historia. Podobno Mikołaj ściągnął na siebie klątwę po tym, jak kazał wyrąbać kwitnący ogród włoski i wykopać w tym miejscu staw. Ogród z zaświatów mścił się na swoim mordercy – niedługo potem w rzeczonym stawie utonęła młoda księżniczka.

Zamek w Mirze (3)

Sala poświęcona bitwie pod Mirem 11 czerwca 1792, fot. P. Jaskólski

II wojna światowa to nowe funkcje dla Zamku w Mirze. Po „bohaterskim wyzwoleniu ziem białoruskich spod jarzma polskiego” Armia Czerwona zorganizowała tu skład broni. Po przejęciu przez Niemców powstało tu getto i obóz jeniecki. Zginęło około 1000 Żydów, głównie w masowej egzekucji z 13 sierpnia 1942 roku. Po zakończeniu wojny zamek aż do 1962 roku był schronieniem dla okolicznej ludności, która straciła swoje domy. Kolejne kilkadziesiąt lat to czas postępującej ruiny. Odbudowa zamku w Mirze rozpoczęła się w 1991 roku, po powstaniu niepodległej Białorusi. Trwała do 2000 roku i wtedy też został on wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Zamek w Mirze (1)

Renesansowa jadalnia zamku w Mirze, fot. P. Jaskólski

Zamek w Mirze to przede wszystkim wnętrza. Znajduje się tu kilka pięknie odrestaurowanych sal z różnych etapów użytkowania obiektu. Jest np. fantastyczna jadalnia z pierwszej połowy XVII wieku z zastawionym stołem, ekspozycją dawnych instrumentów muzycznych i trzema olbrzymimi piecami kaflowymi. Największe wrażenie jednak zrobił na nas bogato zdobiony kasetonowy sufit. Największe zaskoczenie – obowiązek założenia muzealnych kapci, choć trudno się temu dziwić, biorąc pod uwagę przepiękne drewniane parkiety.

1-Mir - Zamek w Mirze (4)

Sala portretowa – rekonstrukcja wnętrza z XVIII w., fot. P. Jaskólski

I tak przechadzaliśmy się kolejnymi salami, poznając kolejnych właścicieli, kolejne drzewa genealogiczne, herby i opisy pomieszczeń. Stosunkowo najwięcej było tych związanych z Mikołajem i Michałem Światopełk-Mirskimi – ale nic dziwnego, przecież to oni byli ostatnimi właścicielami zamku przed wojną. Wnętrza te jednak wydają się proste i skromne, wręcz ascetycznie urządzone. Głównie dlatego, że książę Michał chciał zachować atmosferę starego zamku i wymagał tego podczas przebudowy kierowanej przez warszawskiego architekta Teodora Bursche. Choć był też otwarty na nowości – stąd energia elektryczna, telefon czy bojler na ciepłą wodę.

3-Mir - Zamek w Mirze (1)

Rekonstrukcje zbroi: rycerskiej, husarskiej, dziecięcej, fot. P. Jaskólski

Muzeum na zamku w Mirze to też bardzo duży zbiór zabytków. Są one prezentowane głównie w tych mniej reprezentacyjnych pomieszczeniach. Oprócz mebli i licznych pieców kaflowych znajduje się tu dużo portretów (również rekonstrukcje np. tych znanych z muzeów polskich), zabytków piśmienniczych dotyczących kultury materialnej i militariów. Tu warto wyróżnić sień zamkową z kolekcją zbroi rycerskich oraz pierwszą salę z makietami i opisami białoruskich zamków (są np. zamki z Grodna i Lidy).

6-Mir - Zamek w Mirze (5)

Podczas zwiedzania napotykamy postacie w rekonstrukcjach dawnych strojów, fot. P. Jaskólski

Wnętrza zamkowe „ożywiały” manekiny z odtworzonymi strojami z dawnych epok. Mieliśmy, co prawda, czasem wrażenie, że dany strój jest zbyt późny czasowo w stosunku do danej sali oraz że np. stojąca w parze dama zupełnie nie pasuje do kawalera, jeśli chodzi o epokę. Jednak rekonstrukcje ubrań były bardzo dokładne i doskonale opisane na tabliczkach ustawionych obok.

5-Mir - Zamek w Mirze (3)

Piwnice zamku w Mirze, fot. P. Jaskólski

Oprócz muzeum, w zamku znajduje się również część komercyjna. Restauracja „Княжеский двор” z typowymi białoruskimi daniami, hotel „Мирский замок” z 30 miejscami noclegowymi (ceny od 880 000,- BYR wzwyż…) oraz sale konferencyjne. Zamek użycza wnętrz na potrzeby filmowców, a ma to długą tradycję gdyż właśnie tu kręcono zdjęcia do „Pana Tadeusza” w 1928 roku. Organizowane są tu również koncerty muzyki ludowej i dawnej, wystawy malarstwa, imprezy rekonstruktorów… Słowem – dzieje się, a zamek żyje.

4-Mir - Zamek w Mirze (2)

Inne zabytki w Mirze, fot. P. Jaskólski

Będąc w Mirze, warto zwiedzić nie tylko zamek i park, ale również zajść do pobliskiego miasteczka. Znajduje się tu kilka naprawdę świetnych zabytków:

  • Kościół katolicki pw. św. Mikołaja – w stylu gotycko-renesansowym, zbudowany w latach 1599-1605, siedziba polskiej parafii (udało nam się go zwiedzić w środku dzięki fantastycznemu proboszczowi),
  • Cerkiew unicka bazylianów (obecnie prawosławna) pw. Św. Trójcy – ufundowana w 1700 r. przez kanclerza litewskiego, ks. Karola Stanisława Radziwiłła,
  • kaplica św. Jerzego z 1910 r.,
  • Jesziwa – żydowska szkoła talmudyczna (w latach 1815-1939 było to międzynarodowe centrum kultury żydowskiej), która podczas naszej wizyty właśnie była w remoncie.
Zamek w Mirze (2)

Podświetlenie zamku wieczorem, fot. P. Lech

To co nam się najbardziej podobało, to długie godziny otwarcia, bardzo dobrze zrobione wersje językowe wystaw (białoruski, rosyjski i angielski), no i przede wszystkim – niesamowita zewnętrzna bryła zamku i klimatyczny park dookoła.

Dojazd:

Jadąc samochodem autostradą M1 na pewno nie zabłądzicie – jest wielki, wyraźny, brązowy kierunkowskaz na Mir (Мір). Skręćcie w drogę P11 (jadąc od Brześcia), lub P64 (jadąc od Mińska). Po niecałych dziesięciu kilometrach widać zamek, następnie dopiero miejscowość. Obok kompleksu parkowego i samego zamku w Mirze znajduje się dużo  bezpłatnych miejsc parkingowych.
Jeśli wybieracie autobus z Mińska – szukajcie na dworcach autobusowych Wschód (Автовокзал Восточный) i Centrum (Автовокзал Центральный) kursów na Korelicze (Кореличи), Nowogródek (Новогрудок), Diatłowo (Дятлово)a lub Lidę (Лида) przez Nowogródek. Wszystkie one zatrzymują się w Mirze. Bilety kosztują około 25-30 000,- BYR.

Godziny otwarcia:

poniedziałek – czwartek: 10:00 – 18:00
piątek – niedziela: 10:00 – 19:00

Kasa zamykana jest na 40 minut przed końcem zwiedzania.

Muzeum jest zamknięte w godzinach 9:00 – 13:00 w każdą ostatnią środę miesiąca.

Ceny biletów:

Bilet normalny – 60 000,- BYR
Bilet szkolny – 30 000,- BYR
Bilet studencki – 15 000,- BYR

Oprowadzanie przez przewodnika (grupa do 25 osób) – 120 000,- BYR
Oprowadzanie przez przewodnika po angielsku – 190 000,- BYR
Oprowadzanie przez przewodnika (teatralizowane) – 550 000,- BYR

Bezpłatny wstęp – ostatni poniedziałek miesiąca

Adres:

Замковый комплекс „Мир

Гродненская область
Кореличский район,
г.п. Мир, ул. Красноармейская, 2
Республика Беларусь

Tel. + 375 01596 2 82 70, + 375 01596 2 82 90

e-mail: info@mirzamak.by

http://www.mirzamak.by

About Paweł Jaskólski

Archeolog, popularyzator nauki, autor licznych warsztatów, pokazów i zajęć edukacyjnych. Od 2009 roku współpracuje z Centrum Nauki Kopernik. Zafascynowany średniowiecznymi miastami, rzemiosłem i zamkami krzyżackimi, co zawdzięcza udziałowi w licznych ekspedycjach archeologicznych na Pomorzu Gdańskim.