Polska, Człuchów – Zamek w Człuchowie Muzeum Regionalne

Człuchów, czyli dawny niemiecki Schlochau, a po kaszubsku Człuchówó, to miejsce, które odwiedziłem w tym roku już po raz kolejny. Fantastyczna okolica – mnóstwo jezior, lasów, parków krajobrazowych i przepięknych miejsc. I mieszkańcy miasta mówiący o sobie „krzyżacy”, a o pobliskich chojniczanach – per „kaszubi”. Pewnie dlatego że zamek w Człuchowie był drugim z najpotężniejszych zamków Zakonu Krzyżackiego.
Człuchów - Muzeum Regionalne Zamek w Człuchowie

Nowa siedziba muzeum regionalnego – Zamek w Człuchowie, fot. P. Jaskólski

Zamek w Człuchowie to największa lokalna atrakcja turystyczna. Już od 1320 roku bronił szlaków handlowych prowadzących z Państwa Zakonnego wgłąb Rzeszy Niemieckiej. Był to jeden z najważniejszych punktów obronnych Zakonu Krzyżackiego. W rękach rycerzy-zakonników pozostał do czasów wojny trzynastoletniej, dokładnie do 1454, kiedy to przeszedł pod panowanie wojsk polskich. Aż do rozbiorów znajdował się w granicach Rzeczypospolitej. Zamek w Człuchowie składał się z czterech części: trzech podzamczy i zamku wysokiego. W skład jego umocnień wchodziły liczne mury, fosy, baszty, budynki. Jednak najbardziej monumentalną częścią warowni była wysoka na prawie 50 metrów wieża. Jest to też część zamku, która do dziś zachowała się w najlepszym stanie.

Człuchów - Muzeum Regionalne Zamek w Człuchowie

Zachowane mury podzamcza, fot. P. Jaskólski

Krzyżacki zamek w Człuchowie to od maja tego roku siedziba miejscowego Muzeum Regionalnego. Ocalała wieża i przyległa do niej ewangelicka kaplica z XIX wieku zostały w ostatnich latach gruntownie przebadane przez archeologów, historyków i architektów. Pomieszczenia wewnątrz zostały zaadaptowane na potrzeby wystawiennicze i użytkowe, w wieży zamontowano nową klatkę schodową i windę. Odsłonięto historyczne podziemia, zmodernizowano podejście do zamku, odsłonięto i wzmocniono mury obronne. Efekt? Obłędnie dużo przestrzeni w stosunku do tej, którą Muzeum Regionalne w Człuchowie zajmowało jeszcze parę miesięcy temu.

Człuchów - Muzeum Regionalne Zamek w Człuchowie

Mundur Kirasjera i pruskie szable, fot. P. Jaskólski

Zwiedzanie zamku zacząłem od podziemi, gdzie obecnie mieści się czasowa wystawa „Pruska broń biała okresu cesarstwa, 1871-1918”, sprowadzona z Muzeum Okręgowego w Pile. Wystawa zajmuje stosunkowo małą salę i składa się w zasadzi z samych militariów – szabel, pałaszy, bagnetów, hełmów. Cała kolekcja pochodzi z drugiej połowy XIX oraz początku XX wieku, a jej powstanie jest efektem współpracy Muzeum Okręgowego w Pile z lokalnymi kolekcjonerami. Na mnie największe wrażenie zrobiły oryginalne mundury: kirasjera i szeregowego pruskiego żołnierza, a także prezentowane w tle pocztówki i zdjęcia z epoki. Myslałem że jest to zdecydowanie wystawa dla koneserów i miłośników uzbrojenia. Jednak udało mi się tu trafić na pana Maćka – zamkowego przewodnika, który ciekawostkami przybliżył i ożywił tą ekspozycję.

Większość część podziemi zajmuje sala „kinowa” w której można obejrzeć kilkominutową prezentację multimedialnej rekonstrukcji powstawania i funkcjonowania człuchowskiego zamku. Znajduje się tu również sporych rozmiarów makieta , a na ścianach powieszone są stare mapy, zdjęcia i pocztówki przedstawiające Człuchów i okolice. Sala ta pełni również role sali prelekcyjnej -to właśnie tutaj są organizowane wykłady, spotkania z ciekawymi ludźmi, etc….

Człuchów - Muzeum Regionalne Zamek w Człuchowie

Posterowa wystawa o wykopaliskach archeologicznych na zamku, fot. P. Jaskólski

Parter to zdecydowanie najsłabsza część ekspozycji muzeum. Doskonale wyeksponowane są tu oryginalne ściany zamku, ale prezentowane na ich tle eksponaty archeologiczne nikną i są niewidoczne. Dodatkowo umieszczono tu posterową wystawę o badaniach archeologicznych prowadzonych przed pracami renowacyjnymi. Moim zdaniem, najgorsza tego typu wystawa jaką widziałem: bardzo dużo tekstu, dość trudny, „specjalistyczny” język archeologiczny, małe zdjęcia i brak podstawowych informacji w jakimkolwiek obcym języku. Na dodatek pozawijane od wilgoci plansze…

Człuchów - Muzeum Regionalne Zamek w Człuchowie

Zabytki archeologiczne prezentowane na zamkowych murach, fot. P. Jaskólski

Na osłodę zwiedzający trafia na pierwsze piętro. To dawna kaplica ewangelicka, zajmowana obecnie przez czasową wystawę „Świat toruńskiego piernika”. Bardzo dobrze zaprezentowano tu historię toruńskich tradycyjnych wypieków. Na wielki plus muszę policzyć to, że tak fajna wystawa została przygotowana przy współpracy z firmą „Kopernik”. Nie tylko można tu poznać historie, nie tylko można zobaczyć eksponaty czy podziwiać ryciny i zdjęcia. Najlepsze są towarzyszące wystawie warsztaty, podczas których można samemu zrobić i upiec piernik-pamiątkę. Nad zajęciami czuwają sympatyczne panie animatorki w strojach żywcem wyjętych ze średniowiecznego miasta.

Człuchów - Muzeum Regionalne Zamek w Człuchowie

„Świat toruńskiego piernika” – czasowa wystawa prezentowana w Człuchowie, fot. P. Jaskólski

Człuchów - Muzeum Regionalne Zamek w Człuchowie

Warsztaty pieczenia pierników, fot. P. Jaskólski

Kolejny poziom – poddasze. Prezentowana tu wystawa to zbiory etnograficzne Muzeum Regionalnego w Człuchowie. Bardzo dużo lokalnych strojów, ceramiki, obrusów. Do najciekawszych eksponatów należą przede wszystkim pięknie zdobiona szafa gdańska, barokowe figury apostołów i świętych z  kościoła w Gwieździnie, oraz kompletne stroje kaszubskiej pary młodej.

Człuchów - Muzeum Regionalne Zamek w Człuchowie

Zbiory etnograficzne z okolic Człuchowa, fot. P. Jaskólski

I ostatnia część muzeum w Człuchowie – wieża. Wejście co godzina, tylko z przewodnikiem. Na szczyt można wejść starymi ceglanymi schodami, nowo zbudowaną klatką schodową lub wjechać prawie na szczyt windą. Zwiedzający sprawiają wrażenie, jakby tylko na tę część programu czekali z utęsknieniem…

Człuchów - Muzeum Regionalne Zamek w Człuchowie

Ceglane, wąskie schody na szczyt wieży zamkowej, fot. P. Jaskólski

Człuchów - Muzeum Regionalne Zamek w Człuchowie

Widok na Człuchów ze szczytu wieży, fot. P. Jaskólski

Nic dziwnego! Po wejściu na szczyt roztacza się przed nami fantastyczny widok. Z jednej strony Człuchów, a z pozostałych jeziora, pola, lasy… Rewelacyjny krajobraz, który rekompensuje trudy wspinania się na szczyt. Na wieży możemy pozostać około 15 minut. Potem schodzimy całą grupą. Mijamy gabloty z zabytkami archeologicznymi, hełmami, pełnymi zbrojami, sztandarami. Między nimi znajdują się też plansze opisujące miasto i zamek w Człuchowie

Człuchów - Muzeum Regionalne Zamek w Człuchowie

W wieży można napotkać krzyżackiego rycerza , fot. P. Jaskólski

To co zobaczyłem zwiedzając zamek w Człuchowie, ogólnie bardzo mi się podobało. Nowoczesna placówka, ciekawe wystawy czasowe, bogate zbiory etnograficzne i archeologiczne, bardzo pomocni przewodnicy i oczywiście wieża górująca nad okolicą. Widać, że dawna siedziba krzyżacka jest sporą atrakcją turystyczną. Jest jednak parę rzeczy, które nie są do końca dopracowane:
  • brak choćby tylko angielskiej wersji językowej podpisów (przydałaby się również i niemiecka).
  • bardzo słaba wystawa posterowa dotycząca badań archeologicznych – wystarczyłoby skrócić tekst, rozbić go graficznie i zredagować na bardziej „zjadliwy” język.
  • Słabo eksponowane zabytki archeologiczne z wykopalisk na człuchowskim zamku – w tego rodzaju gablotach dużo lepiej prezentowałyby się większe gabarytowo eksponaty.
  • Mały ekran w sali „kinowej”.
  • Mało estetyczne żelazne rury od systemu wentylacji muzeum umieszczone tuż przy wieży.
Człuchów - Muzeum Regionalne Zamek w Człuchowie

Eksponaty archeologiczne prezentowane w gablotach w wieży zamkowej, fot. P. Jaskólski

To co mnie jednak najbardziej zdziwiło i zaskoczyło, to kasa biletowa. Nie jest ona umieszczona w zamku, tylko w oddalonym o kilkadziesiąt metrów dalej budynku, w którym dodatkowo mieszczą się miejskie szalety. Naprawdę nie rozumiem, jak można zaprojektować i oddać nowe muzeum, w którym kasa nie znajduje się w samym budynku, tylko zupełnie gdzie indziej. Tym bardziej, że do ustawienia kasy i folderów wystarczy raptem jeden stół…

Człuchów - Muzeum Regionalne Zamek w Człuchowie

Kasa muzeum zamkowego, fot. P. Jaskólski

Człuchów - Muzeum Regionalne Zamek w Człuchowie

Rury od systemu wentylacyjnego muzeum, fot. P. Jaskólski

Relacja z Człuchowa nie byłaby pełna, gdybym nie wspomniał o jeszcze jednej rzeczy – o trwających wykopaliskach archeologicznych. Na dziedzińcu zamku wysokiego są prowadzone prace, w których wyniku odsłaniane są kolejne skrzydła zamku. Już za kilkanaście miesięcy będzie można zwiedzić prawdziwe wykopaliska – historyczne podziemia.

Człuchów - Muzeum Regionalne Zamek w Człuchowie

Widok na wykopaliska na zamkowym dziedzińcu, fot. P. Jaskólski

Dojazd:

  • piechotą – z dworca PKP – prosto ulicą Dworcową, po paruset metrach widzimy na prawo wieżę zamku.
  • komunikacją miejską – przystanek autobusowy „Zamkowa”
  • samochodem – najwygodniejszy dojazd – muzeum znajduje się tuż przy drodze krajowej nr 25, w centrum miasta.

Godziny otwarcia:

Wtorek – Niedziela: 10:00 – 18:00

W poniedziałek muzeum jest nieczynne.

Ceny biletów:

Bilet normalny – 6,- PLN
Bilet ulgowy – 3,- PLN

Kasy otwarte:
Wtorek – Niedziela: 9:30 – 17:30

Adres:

Muzeum Regionalne w Człuchowie

ul. Kościelna 8
77-300 Człuchów

tel. (+48) 59 822 44 03
e-mail: muzeumczl@interia.pl

http://muzeum.czluchow.pl/

About Paweł Jaskólski

Archeolog, popularyzator nauki, autor licznych warsztatów, pokazów i zajęć edukacyjnych. Od 2009 roku współpracuje z Centrum Nauki Kopernik. Zafascynowany średniowiecznymi miastami, rzemiosłem i zamkami krzyżackimi, co zawdzięcza udziałowi w licznych ekspedycjach archeologicznych na Pomorzu Gdańskim.