Słowacja, Orawskie Podzamcze – Zamek Orawski

Jeden najpiękniejszych zamków na Słowacji znajduje się raptem 40 km od granicy z Polską. Zamek Orawski góruje nad miejscowością Orawskie Podzamcze i rzeką Orawą. To prawdziwa perełka i obowiązkowe miejsce, jeśli planujecie wyskoczyć na weekend do naszych południowych sąsiadów.
Zamek Orawski Orawa Orawskie Podzamcze (9)

Zamek Orawski, fot. P. Jaskólski

Zamek Orawski pierwotnie był częścią Królestwa Węgier. Zbudowany został w XIII wieku, ale kiedy dokładnie – nie wiadomo. Najstarsza znana pisemna wzmianka o istniejącym już zamku pochodzi z 1267 roku, jednak najprawdopodobniej budowa miała miejsce nieco wcześniej, po najeździe tatarskim w 1241 roku. Zamek Orawski powstał przede wszystkim jako zabezpieczenie wschodniej granicy kraju i jako ochrona szlaków handlowych biegnących do Polski. Oprócz tego, stał się centrum administracyjnym dla całego regionu – Orawy.

 O jego powstaniu krążą legendy. Według kroniki miasta Żywca spisanej w XVII wieku przez Andrzeja Komonieckiego, Zamek Orawski miałby być wybudowany przez templariuszy. Według innej legendy, budowa zamku była wręcz diabelskim dziełem, a było to tak: Dawno, dawno temu jakiś bliżej nieznany Marek szwendał się nad Orawą, popatrzył na stromą skałę wznoszącą się nad rzeką i pomyślał, że zbuduje na niej zamek, nawet jeśli będzie to z pomocą siły nieczystej. Chwilę później już targował się z diabłem – jak uda się kusemu w siedem dni i nocy postawić zamek to dusza Marka po przeżyciu 70 lat trafia do piekła. Marek cyrograf podpisał. Liczył, że czartowi nie uda się skończyć na czas, poza tym będzie miał te 70 lat życia i jeszcze zamek. Mijały kolejne dni i noce, mury pięły się coraz wyżej, a Marek z coraz większą trwogą spoglądał na pracę diabła. No i jak zwykle w takich legendach – zaczął czitować – modlił się do Boga, żeby go uchronił. I stało się tak, że diabła zastał ranek ósmego dnia, gdy dźwigał ostatni głaz na budowę. Przegrał. Zeźlił się i cisnął kamień w Orawę, a ludzie nazwali go Markową Skałą.

This slideshow requires JavaScript.

Dzieje zamku orawskiego to dzieje typowego rejonu pogranicznego – ciągła zmiana właścicieli, władców, państw. Ciągła zmiana nazw: polski Zamek Orawski, słowacki Oravský Hrad, węgierski Árva Vára, niemiecki Arwaburg. Ciągła przebudowa, dobudowa, kolejny styl architektoniczny. W jego historii pojawiają się tak wybitne postacie jak: król Bela IV, Mateusz Czak Trenczyński, Ścibor Ściborowic, Piotr Komorowski, Jan Zápolya, Ferdynand I Habsburg, aż w końcu trafił w ręce Turzonów. Zamek Orawski był w ich posiadaniu aż do wygaśnięcia rodu, a następnie trafił do ich spadkobierców już jako współwłasność ziemska, tzw. komposesorat. Całkowicie znacjonalizowano go po II wojnie światowej.

Zamek Orawski Orawa Orawskie Podzamcze (6)

Zamek Orawski widoczny na freskach w jednej z komnat, fot. P. Jaskólski

W 1868 roku za sprawą zarządcy komposesoratu – Edmunda Zichy’ego urządzono w zamku jedno z pierwszych na Słowacji muzeów. Po dziś dzień pełni on rolę muzeum i pamiątki narodowej. Prezentowane zbiory pochodzą przede wszystkim z regionu Orawy. Znajduje się tu kilka ekspozycji: historyczna, przyrodnicza, archeologiczna, etnograficzna. Oprócz nich udostępniona do zwiedzania jest również zamkowa kaplica św. Michała.

Ekspozycja archeologiczna

This slideshow requires JavaScript.

Umieszczona jest w najstarszej i najwyżej położonej części twierdzy – zamku górnym. Z oryginalnych XIII-wiecznego założenia nie zostało wiele – w XVI wieku zostało przebudowane i architektonicznie ujednoliconye w stylu renesansowym przez Franciszka Turzona. Ciekawie prezentuje się przede wszystkim cysterna (studnia deszczowa) na środku dziedzińca wewnętrznego (dziś niestety zadaszonego).

Sama ekspozycja jest dobrze opisana i zaprezentowana. W kolejnych gablotach znajdują się makiety prezentujące kolejne fazy zasiedlenia terenu, na którym stoi dziś Zamek Orawski, i okolic. Prezentowane są też liczne zabytki z całej Orawy. Duża część artefaktów pochodzi z badań archeologicznych przeprowadzonych na zamku. Wszystko ułożone jest w porządku chronologicznym. Bardzo dużym plusem wystawy jest obszerny przewodnik w języku angielskim i polskim.

Wystawa etnograficzna
Zamek Orawski Orawa Orawskie Podzamcze Wystawa Etnograficzna (1)

Zamek Orawski – wystawa etnograficzna, fot. P. Jaskólski

Zamek Orawski Orawa Orawskie Podzamcze Wystawa Etnograficzna (2)

Zamek Orawski – wystawa etnograficzna, fot. P. Jaskólski

Region Orawy jest uznawany za bardzo bogaty jeśli chodzi o kulturę ludową. Na wystawie jest dużo eksponatów etnograficznych prezentujących kulturę materialną, ale również ilustrujących kulturę duchową i sztukę. Ekspozycja dowodzi, że nie był to region jednolity, jeśli chodzi o stan społeczny – jest sala prezentująca zabytki związane z ziemiaństwem orawskim, jest sala, gdzie pokazani są ubożsi słowaccy górale. To co mają wspólnego, to mnogość zdobień i użytych motywów dekoracyjnych. Wystawa jest wzbogacona nielicznymi multimediami oraz fototapetami, które sprawiają, że nie są to po prostu rzeczy wrzucone do gablot.

Po wystawie etnograficznej nasuwa nam się jeden wniosek – polscy i słowaccy górale są tacy sami. Wszystkie ozdoby, ubrania, przedmioty codziennego użytku, instrumenty muzyczne na pierwszy rzut oka wydają się identyczne.

Ekspozycja przyrodnicza

This slideshow requires JavaScript.

Ta część zaskoczyła nas najbardziej – nie spodziewaliśmy się, że idąc do zamku, trafimy na wystawę przyrodniczą. Prezentowana ekspozycja orawskiej przyrody to najróżniejsze zdjęcia, próbki skał, wypchane zwierzęta, okazy paleontologiczne, botaniczne. Można zobaczyć jak wygląda życie w rzece Orawie, w pobliskich lasach i łąkach. Jest również prezentowana kolekcja okazów ornitologicznych zgromadzonych przez Antoniego Kocyana, polskiego leśniczego z XIX wieku. To czego nam tu zabrakło, to dźwięki – aż prosiło się, żeby w tle był szum lasu, szmer wody i odgłosy zwierząt.

Ekspozycja historyczna
Zamek Orawski Orawa Orawskie Podzamcze (4)

Zamek Orawski dosłownie ożywa dzięki rekonstruktorom, fot. P. Jaskólski

Właściwie cały kompleks zamkowy jest jedną wielką ekspozycją historyczną. Od wejścia przez pierwszą bramę, po najwyższe sale zamku górnego znajdowaliśmy się co chwila w innych pomieszczeniach prezentujących kolejne epoki i style architektoniczne. W niektórych starano się odtworzyć oryginalne funkcje (jak choćby sala tortur), w innych uwypuklić zmianę lub historyczną przebudowę. Stosunkowo dużo uwagi poświęcono czasom, gdy Zamek Orawski należał do rodu Turzów. Dzięki przewodniczce mogliśmy zwrócić uwagę na dodatkowe smaczki – detale zdobnicze, miejsca, gdzie zachowały się oryginalne stropy lub odwzorowano konkretne pomieszczenie. Dodatkowo zwiedzanie uatrakcyjniali rekonstruktorzy którzy pilnowali niektórych pomieszczeń.

Zamek Orawski Orawa Orawskie Podzamcze Nosferatu

Nosferatu, fot. W. Jaskólska

Ze względu na swoją malowniczość Zamek Orawski jest miejscem szczególnie lubianym przez twórców kina. Najsłynniejszy film, jaki został tu nakręcony, to „Nosferatu – symfonia grozy” z 1922 roku. Dziś przypomina o nim manekin wampira zamieszkujący jedno z pomieszczeń. Oprócz tego powstawały tu również takie filmy jak „Książę i żebrak”, „Tomasz sokolnik” i polski „Kanclerz” z 1989 roku. Kręcono tu także jeden z odcinków kultowego serialu „Janosik”.

Zamek Orawski można zwiedzać tylko z przewodnikiem. Do wyboru jest kilka języków: angielski, niemiecki, francuski, polski, hiszpański i rosyjski. My nie chcieliśmy czekać na polskojęzycznego przewodnika i poszliśmy z grupą słowacką (mieliśmy wrażenie, że postąpiła tak większość naszej grupy). Zwiedzanie trwało około dwóch godzin.

Dojazd:

Samochodem – Orawskie Podzamcze jest miejscowością położoną przy drodze nr 3, około 40 km od granicy z Polską (przejście graniczne Chyżne). Niedaleko rzeki Orawy znajduje się duży płatny parking (10 minut pieszo od zamku).

Godziny otwarcia:

Zamek Orawski otwarty jest 7 dni w tygodniu:

styczeń, luty, marzec, listopad, grudzień:  10:00 – 15:00

maj: 8:30 – 17:00
czerwiec: 8:30 – 17:30
lipiec, sierpień: 8:30 – 18:00
wrzesień: 8:30 – 17:00
październik: 8:30 – 16:00
kwiecień: zamknięte

Kaplica Św. Michała oraz część wystaw zamkowych są zamknięte: styczeń – kwiecień, listopad, grudzień

Ceny biletów:

Zamek Orawski

Bilet normalny – 5,- €
Bilet ulgowy – 3,- €
Bilet dla grup szkolnych – 2,5 €

Bilet na fotografowanie – 1,- €
Bilet na kamerowanie – 1,- €

darmowe wejście: dzieci do 6 roku życia

Adres:

Zamek Orawski
Administratívna budova č. 2
027 41 Oravský Podzámok
Słowacja

tel. +421 43 5816151
e-mail: marketing@oravskemuzeum.sk

www.oravskemuzeum.sk

Aktualizacja:
Zamek Orawski zwiedzałem w sierpniu 2014 roku. Relacja powstała w czerwcu 2015 roku. Ostatnia aktualizacja no podstawie strony internetowej w styczniu 2017 roku. Od listopada 2016 roku w Zamku Orawskim trwa renowacja pomieszczeń Pałacu Jerzego Thurzy. W związku z tym nie są dostępne niektóre pomieszczenia zamku dolnego i średniego, oraz obniżono ceny biletów wstępu.

About Paweł Jaskólski

Archeolog, popularyzator nauki, autor licznych warsztatów, pokazów i zajęć edukacyjnych. Od 2009 roku współpracuje z Centrum Nauki Kopernik. Zafascynowany średniowiecznymi miastami, rzemiosłem i zamkami krzyżackimi, co zawdzięcza udziałowi w licznych ekspedycjach archeologicznych na Pomorzu Gdańskim.