Włochy, Rzym – Muzea Kapitolińskie

Kapitol. Jedno z siedmiu wzgórz Rzymu. Małe i niedostępne, wspólnie z Kwirynałem tworzy północny łańcuch wzgórz stanowiących pierwotne Septimontium. Od samego początku Kapitol łączył w sobie funkcje twierdzy i sanktuarium. Przez lata był wielokrotnie przebudowywany. Dziś na jego szczycie znajdują się trzy ważne budynki – Pałac Konserwatorów (Palazzo dei Conservatori), Nowy Pałac (Palazzo Nuovo) i Pałac Senatorski (Palazzo Senatorio) – mieści się w nich siedziba rzymskiego magistratu i Muzea Kapitolińskie.
Plac Kapitoliński Fot. P. Lech

Plac Kapitoliński Fot. P. Lech

Ciężko jest przedstawić krótką i zwięzłą relację z tak niezwykłej instytucji. Po pierwsze Muzea Kapitolińskie doczekały się już setek opisów, not i przewodników a po drugie ich kolekcja jest tak duża, że spokojnie można by ten wpis podzielić na pięć, ba nawet dziesięć oddzielnych tekstów. O specyfice kapitolińskiej kolekcji najlepiej świadczy dobór i kształt muzeum, które możemy sklasyfikować jednocześnie jako muzeum archeologiczne, muzeum sztuki, a także jako ekspozycję oryginalnych wnętrz czy też muzeum historii miasta.

Pałac Senatorów Fot. P. Lech

Pałac Senatorów Fot. P. Lech

Przestrzeń ekspozycyjną Muzeów Kapitolińskich stanowią trzy pałace połączone podziemnym tunelem. Wejście do muzeum ulokowane jest w Pałacu Konserwatorów. Większa część kolekcji związana jest ze starożytnym Rzymem, ale możemy tu także obejrzeć dzieła późniejsze – między innymi obrazy Tycjana, Rubensa czy van Dycka. Wiele spośród eksponowanych tu rzeźb to rzymskie kopie dzieł greckich rzeźbiarzy. Muzea Kapitolińskie wywarły na mnie ogromne wrażenie, dlatego też wpis ten będzie stosunkowo obszerny i szczegółowy – naprawdę wszystko jest tu warte zobaczenia.

Pałac Konserwatorów

Zwiedzanie rozpoczyna się na dziedzińcu Pałacu Konserwatorów. Forma budynku ukształtowała się ostatecznie w XVIII wieku i już wtedy na jego obszarze zdeponowane były zabytki archeologiczne. Dziedziniec pałacu zdobią liczne rzeźby w tym fragmenty antycznego posągu Konstantyna odkryte w XV wieku w Bazylice Maksencjusza na Forum Romanum. Po przejściu przez monumentalną klatkę schodową (ozdobioną między innymi oryginalnymi płaskorzeźbami z cesarzem Hadrianem i Markiem Aureliuszem) trafiamy na pierwsze piętro Muzeów Kapitolińskich.

Sarkofag ze scena polowania na lwa. Fot. P. Lech

Sarkofag ze sceną polowania na lwa. Fot. P. Lech

Zwiedzanie pierwszego piętra Pałacu Konserwatorów zaczynamy od sali Horacjuszy i Kuriacjuszy. Jest to pierwsza z licznych sal stanowiących apartamenty Konserwatorów. Główny motyw dekoracyjny łączący wszystkie apartamenty to historia starożytnego Rzym – od mitycznego założenia do czasów Republiki. W sali Horacjuszy i Kuriacjuszy dominują gigantyczne freski przedstawiające między innymi walki tych dwóch rodów, sceny związane z porwaniem Sabinek czy też wyznaczeniem granic Rzymu przez Romulusa. W pomieszczeniu znajdują się dwie cenne rzeźby przedstawiające papieży Innocentego X i Urbana VIII (wykonana przez G. L. Berniniego).

Mars i akroterion w kształcie maski Fot. P. Lech

Mars i akroterion w kształcie maski Fot. P. Lech

Następnymi pomieszczeniami są sala Kapitanów (główną dekorację stanowią kolejne freski z historii Rzymu i wizerunki dowódców armii papieskiej) oraz sala Triumfów. Drugi pokój bierze swoją nazwę od fryzów z freskami ukazującymi triumf konsula Lucjusza Emiliusza Paulusa. Do najważniejszych zdeponowanych tu zabytków należą trzy duże rzeźby wykonane z brązu: „Chłopiec wyciągający cierń ze stopy” (Spinario), „Kamiliusz” (Camillus) i „Brutus Kapitoliński” (Bruto Capitolino). Szczególnie ciekawa jest pierwsza rzeźba, stanowiąca swoisty misz-masz  historyczny; mianowicie różne części dzieła zostały wykonane w innych okresach historycznych i później scalone w całość.

Młody Herkules i Meduza Berniniego Fot. P. Lech

Młody Herkules i Meduza Berniniego Fot. P. Lech

Z tego pomieszczenia przechodzimy do Sali Wilczycy. To tu znajduje się słynna antyczna „Wilczyca Kapitolińska” i dodane już w czasach późniejszych brązowe posążki Romulusa i Remusa. Ściany tego pokoju zdobią tablice z listami konsulów znalezione na Forum Romanum. Kolejną salę, zwaną Salą Gęsi poza tytułową gęsią zdobi bardzo realistyczne, marmurowe popiersie „Meduzy” wykonane przez Gian Lorenzo Berniniego. Z owym pokojem sąsiadują jeszcze pomieszczenia zwane Salą Arrasów, Salą Hanibala i Salą Orłów – zwiedzając je warto zwrócić uwagę chociażby na marmurowo-brązową rzeźbę Artemidy, ukazanej jako symbol płodności. Sala Orłów zamyka pierwszą część Muzeum Kapitolińskiego – Apartamenty Konsertwatorów.

Wilczyca Kapitolińska Fot. P. Lech

Wilczyca Kapitolińska Fot. P. Lech

Kolejna porcja prezentowanych zabytków należy do tak zwanej kolekcji Castellaniego. Augusto Castellani był dyrektorem Muzeów Kapitolińskich i w II połowie XIX wieku przyczynił się do istotnego powiększenia ich zbiorów. W czterech następnych salach zebrana jest głównie ceramika (czarno- i czerwono-figurowa; grecka, etruska, egipska i rzymska), w tym eksponaty pochodzące nawet z VII wieku p.n.e.

Dalej przechodzimy do Ogrodów Lamianiego. Tu w podłużnej sali znajduje się jeden z moich ulubionych starożytnych zabytków – portret Kommodusa jako Herkulesa. Rzeźba ta urzeka realizmem i detalem. Popiersie cesarza odzianego w skórę lwa i uzbrojonego w maczugę zostało osadzone na małym globie z przedstawieniami zodiaku. Tuż obok w dużej eksedrze znajduje się jeden z bardziej rozpoznawalnych symboli muzeum – posąg konny ojca Kommodusa, Marka Aureliusza. Jest to cudowanie ocalały oryginał, którego kopię można oglądać na placu przed wejściem do muzeum. Posągowi Marka Aureliusza towarzyszą inne gigantyczne brązy – resztki posągu Konstantyna oraz pozłacany Herkules. Na drugim końcu eksedry prezentowane są  pozostałości świątyni Jowisza Kapitolińskiego.

Kommodus oraz Marek Aureliusz Fot. P. Lech

Kommodus oraz Marek Aureliusz Fot. P. Lech

Tu kończy się zwiedzanie I piętra pałacu Konserwatorów. Na II piętrze znajduje się Pinakoteka Kapitolińska. W skład jej niezwykle bogatych zbiorów wchodzą dzieła między innymi: Tintoretto, Dosso Dossiego, braci Caracci, Caravaggio, Rubensa czy Guercino. Aby zwiedzić kolejną część Muzeów Kapitolińskich, trzeba zejść na sam dół pałacu i podziemną galerią łączącą muzealne budynki przejść do Pałacu Nowego.

Przedstawienie Fauna oraz klatka schodowa w Pałacu Konserwatorów z mozaiką z przedstawieniem tygrysa zabijającego cielę. Fot. P. Lech

Przedstawienie Fauna oraz klatka schodowa w Pałacu Konserwatorów z mozaiką z przedstawieniem tygrysa zabijającego cielę. Fot. P. Lech

Lapidarium i Tabularium

Muzea Kapitolińskie połączone są podziemnym korytarzem. Wybudowano go tuż przed wybuchem II wojny światowej. W jego wnętrzu utworzono Lapidarium z obszerną kolekcją zabytków epigraficznych. Wystawiono tu ponad sto inskrypcji pochodzących z obszaru śródziemnomorskiego. Z Lapidarium można przejść do Tabularium. W tej przestrzeni ulokowanej pod pałacem Senatorskim znajduje się taras widokowy. Można stąd podziwiać całe Forum Romanum. Widoki Rzymu można podziwiać także z tarasu kawiarnianego umieszczonego na tyłach pałacu Konserwatorów – dostrzec stąd można Teatr Marcellusa, Panteon czy też Bazylikę św. Piotra.

Lapidarium Fot. P. Lech

W lapidarium Fot. P. Lech

Pałac Nowy

Po zwiedzeniu podziemi Muzeów Kapitolińskich udajemy się do ich ostatniej części – Pałacu Nowego. Nowego, bo powstałego na kapitolińskim wzgórzu najpóźniej – jego budowę ukończono w 1654 roku. Budynek zlokalizowany naprzeciw Pałacu Konserwatorów stanowi jego lustrzaną kopię i symetrycznie domyka oś placu kapitolińskiego.

Przekształcony Dyskobol i Leda z łabędziem Fot. P. Lech

Przekształcony Dyskobol i Leda z łabędziem Fot. P. Lech

Bezpośrednio po wyjściu z podziemi trafiamy do trzech małych sal, w których zdeponowano głównie kolejne zabytki sztuki epigraficznej oraz sarkofagi (w tym sarkofag ze scenami z życia Achillesa). Dużo cenniejsze eksponaty możemy oglądać na dziedzińcu pałacu i w towarzyszącym mu portyku. W centrum placyku umieszczono kolosalną rzeźbę „Marforio” – bóstwa rzecznego. W cieniu portyku możemy natomiast zobaczyć pochodzącą z I wieku n.e. rzeźbę boga wojny Marsa oraz znaną z podręczników historii statuę Hadriana ukazanego jako Pontifex Maximus. Na końcu dziedzińca znajduje się jeszcze jedna mała sala – Sala Egipska. Przedstawione tu zabytki pochodzą z rzymskiego sanktuarium poświęconego bogom Egiptu. Miło jest zajrzeć tu i choć na chwile przełamać wszechobecny monopol na zabytki o proweniencji stricte rzymskiej.

Marforio. Fot. P. Lech

Marforio. Fot. P. Lech

Pierwsze piętro Pałacu Nowego to ostatni etap podróży po muzeum. Zwiedzanie tej części budynku zaczynamy od Sali Gladiatora, to tu umieszczony jest jeden ze znaków rozpoznawczych instytucji – rzeźba „Umierający Gall”. Jest to kopia dzieła oryginalnie pochodzącego z Pergamonu i powstałego najprawdopodobniej w III wieku p.n.e. W pomieszczeniu tym warto jeszcze zwrócić uwagę na statuę „Amora i Psyche” oraz „Odpoczywającego Fauna”. Kolejne pomieszczenie to Sala Fauna – swoje imię bierze od znajdującej się na jej środku rzeźby Fauna wykonanej z czerwonego marmuru około II wieku n.e.

Filozofowie Fot. P. Lech

Filozofowie Fot. P. Lech

Największym pomieszczeniem w Pałacu Nowym jest Wielki Hol. Zdeponowano w nim ponad pięćdziesiąt rzeźb wykonanych z marmuru, gipsu i brązu. Uwagę przykuwa zwłaszcza umieszczona centralnie postać Herkulesa z twarzą dziecka. Kolejne dwa pokoje to Sala Filozofów i Sala Cesarzy. Zebrano w nich imponującą kolekcję portretów najsłynniejszych antycznych myślicieli (Pitagoras, Eurypides, Homer czy Epikur z uczniem) i władców Rzymu (August, Neron, Germanik oraz kobiety władców Agrypina czy Liwia).

Marek Aureliusz i Lucjusz Werus Fot. P. Lech

Marek Aureliusz i Lucjusz Werus Fot. P. Lech

W ten sposób przeszliśmy całą długość Pałacu Nowego. Wracając do wyjścia warto przejść się długim korytarzem od którego odchodzi jeszcze kilka małych pomieszczeń. Znajdziemy w nich między innymi słynną „Wenus Kapitolińską”, „Ledę z łabędziem” oraz „Dyskobola” zrekonstruowanego jako postać walczącego wojownika. Warto też zajrzeć do tak zwanej Sali Gołębi. Eksponowane w niej są mozaiki z Villi Hadriana w Tivoli. Mozaiki wykonane są z niezwykłą precyzją. Tessery wykorzystane do ich produkcji są bardzo małych rozmiarów – urzeka detal i precyzja zwłaszcza kiedy przyjrzymy się im z bliska.

Sala Gołębi to ostatni punkt na tej długiej trasie. Opuszczając Muzea Kapitolińskie po trzech godzinach zwiedzania, zastanawiałem się tylko ile ciekawych rzeczy mnie ominęło i kiedy znów będę mógł tu wrócić!

Kawiarnia w Pałacu Konserwatorów...

Kawiarnia w Pałacu Konserwatorów…

... i widok z tarasu. Fot. P. Lech

… i widok z tarasu. Fot. P. Lech

Dojazd i zwiedzanie:

Muzea Kapitolińskie znajdują się w ścisłym turystycznym centrum Rzymu. Najbliżej muzeów przy schodach La Cordonata i  przy teatrze Marcellusa (Teatro Marcello) stają autobusy linii 30, 44, 44F, 81, 83, 85, 87, 130F, 160, 160F, 170, 175, 628, 781, C3 i N9. Najbliższa stacja metra to Colosseo znajdująca się 1100 metrów od Muzeów Kapitolińskich.

Muzeum posiada bardzo rozbudowaną stronę internetową obejmująca plany (http://en.museicapitolini.org/collezioni/percorsi_per_sale), spisy zabytków (http://en.museicapitolini.org/collezioni/tutte_le_opere) czy Google Art Project (http://en.museicapitolini.org/museo_digitale/google_art_project)

Godziny otwarcia:

Wtorek-Niedziela: 9.00 – 20.00;
Ostatnie wejścia na godzinę przed zamknięciem.

Ceny biletów:

Punkt sprzedaży biletów znajduje się w Pałacu Konserwatorów (Palazzo dei Conservatori).
Muzeum i wystawy czasowe:
– Normalny- 13,- €
– Ulgowy – 11,- €
– Koszt bezpłatnej wejścówki – 2,- €

Bezpłatne wejściówki obejmują miedzy innymi dzieci poniżej szóstego roku życia, niepełnosprawnych, posiadaczy kart RomaPass oraz studentów kierunków – archeologia, historia sztuki, konserwacja itp.

Bilet łączony do Muzeów Kapitolińskich i Muzeum Montemartini (ważny 7 dni):
– Normalny- 15,- €
– Ulgowy – 13,- €

Adres:

Piazza del Campidoglio 1 – 00186 Roma

About Paweł Lech

Absolwent - Archeolog. Zleceniobiorca Centrum Nauki Kopernik. Blogowania uczył się na silniku wordpress, pracując nad stroną koła naukowego SKN Hanza. Archeologia zawsze jest numerem jeden. Poza archeologią interesuje się muzealnictwem, podróżami, wspinaczką górską (E!5642) i piłką nożną.