Włochy, Gradara – Twierdza Gradara

Rocca di Gradara – świadek tragedii, zdrad, romansów i morderstw – na trwałe zapisała się w historii Italii przełomu średniowiecza i renesansu. Najbardziej znana jest ze smutnych losów postaci opisywanych przez Dantego, Petrarkę i Boccaccio – Paolo i Franceski, ale swoje piętno odcisnęła tutaj również Lucrezia Borgia. Przede wszystkim jest to jednak malownicza twierdza i miasteczko idealne do romantycznej zadumy.
Rocca di Gradara, fot. P. Jaskólski

Rocca di Gradara, fot. P. Jaskólski

Zaczynając od początku: twierdza Gradara powstała jeszcze w XII wieku jako donżon, czyli wieża strażniczo-mieszkalna. Pierwszymi znanymi właścicielami założenia był ród Malatesta, z którego wywodzi się pierwszy bohater naszej historii – Paolo. Historia wydaje się dosyć prosta: młodziutka żona (w tej roli pochodząca z Ravenny Francesca da Rimini). Niezbyt urodziwy mąż, który w dodatku często opuszcza twierdzę, by walczyć z zachłannymi sąsiadami (tutaj Giovanni Malatesta). I wreszcie brat pana domu, miejscowy dowódca straży, strzegący majątku władcy (wspomniany wyżej Paolo Malatesta). Jak to się mogło skończyć? Oczywiście nakryciem pięknych kochanków przez zdradzanego męża… Podobno Paolo próbował się salwować ucieczką przez klapę w pokoju Franceski. Niestety bezskutecznie – oboje dosięgnął gniew Giovanniego, zsyłając ich do drugiego kręgu piekieł, gdzie spotyka kochanków Dante Alighieri. Targani wiatrami, niczym swą niestałą zmysłowością, cierpią tam na wieki. Klapę w pokoju Franceski można natomiast oglądać w najwyższej wieży Gradary.

Paolo i Francesca, A. Cabanel

Paolo i Francesca, A. Cabanel

Pokój Franceski, makieta w Museo Storico, fot. P. Jaskólski

Pokój Franceski, makieta w Museo Storico, fot. P. Jaskólski

Museo Storico, Renesansowi bohaterowie, fot. P. Jaskólski

Museo Storico, Chwile przed tragedią…, fot. P. Jaskólski

Przez jakiś czas twierdza należała do Sigismondo Pandolfo Malatesty, o którym więcej napiszemy przy okazji Rimini. Na cześć Sigismondo i Isotty degli Atti, jego ostatniej żony, nazwano jedną z reprezentacyjnych sal założenia, gdzie znaleźć można herby obojga. Jak twierdzą im współcześni, trzecia żona Sigismondo była tą najukochańszą – to z nią został pochowany w słynnej Tempio Malatestiano w Rimini. Przyczyny nie trzeba szukać daleko – Isottę poślubił z własnej woli, w przeciwieństwie do jej poprzedniczek, z których jedną podobno zamordował.

Twierdza Gradara, fot. W. Jaskólska

Twierdza Gradara, fot. W. Jaskólska

Niestety, Malatesta zostali pokonani w połowie XV w. przez Federico da Montefeltro i zamek przeszedł w ręce rodu Sforza z Pesaro. I w tym momencie, jako 14-letnia żona Giovannieego Sforzy, na scenę wkracza Lucrezia Borgia. Specjalnie na jej przyjęcie młody małżonek zaaranżował duże zmiany w obrębie założenia, nadając mu niemal dzisiejszy, renesansowy kształt. Można na przykład podziwiać bogato zdobioną freskami sypialnię Lucrezii. To właśnie wtedy zamek utracił swoje militarne znaczenie, a stał się raczej podmiejskim dworem. Lucrezia źle się jednak czuła z dala od rzymskiego dworu swojego ojca, papieża Aleksandra VI. Po krótkim czasie małżeństwo zostało unieważnione, a Giovanni poślubił Ginevrę Tiepolo. By uczcić narodziny upragnionego dziedzica, przygotował dla niej słynny Pokój z Puttami.

Lucrezia Borgia jako św. Katarzyna z Aleksandrii, fresk Pinturicchio, Watykan

Lucrezia Borgia jako św. Katarzyna z Aleksandrii, Pinturicchio, Watykan

Obecny kształt pomieszczeń to wynik rekonstrukcji i fantazji XX-wiecznych właścicieli zamku – Umberto Zanvettoriego i jego żony, Alberty. W latach 20. zakupili oni zrujnowaną trzęsieniem ziemi twierdzę i odbudowali większość pomieszczeń. Wielu z nich nadano wówczas nowe zdobienia, wstawiono meble z epoki, odtworzono, zrekonstruowano lub wykonano nowe malowidła. Z tego czasu pochodzi m.in. Pokój Franceski, przygotowany specjalnie do odegrania w legendarnych murach przedstawienia na motywach słynnej tragedii. Fotografie i część strojów nadal znajdują się w komnatach zamku.

Dziedziniec Rocca di Gradara, fot. P. Jaskólski

Dziedziniec Rocca di Gradara, fot. P. Jaskólski

Robiący ogromne wrażenie zamek ma jednak drobny minus – wewnątrz jego pomieszczeń nie można robić żadnych zdjęć, dlatego jedyną możliwość pokazania np. Pokoju Franceski daje miejscowe Muzeum Historyczne, gdzie prezentowane są makiety niektórych wnętrz Rocca di Gradara. Prócz tego dzieci zachwycają się rekonstrukcjami strojów, makietami machon oblężniczych i przedmiotami codziennego użytku, które raczej nie są wystawiane na zamku. W skład kolekcji Museo Storico wchodzi na przykład oryginalny warsztat tkacki  i komplet przyrządów służących do tkania, a także spora kolekcja narzędzi tortur oraz rycin.

Museo Storico, fot. P. Jaskólski

Museo Storico, fot. P. Jaskólski

Museo Storico, Warsztat tkacki, fot. P. Jaskólski

Museo Storico, Warsztat tkacki, fot. P. Jaskólski

Museo Storico, Narzędzia tortur?, fot. P. Jaskólski

Museo Storico, Narzędzia tortur?, fot. P. Jaskólski

Dużym plusem w przypadku Museo Storico są treści w czterech językach – bez angielskiego pewnie niewiele dalibyśmy radę zrozumieć. Jak by nie dość było atrakcji, z piwnic muzealnych można wejść do jednego z podziemnych korytarzy, stanowiących podobno tajemnicę całego wzgórza, na którym położona jest twierdza i miasteczko. Mówi się, że były wykorzystywane jeszcze w VI w. przez arian, brak jednak na to dowodów. Wejścia do innych fragmentów podziemi znajdują się pod murami miejskimi, niestety są niedostępne dla zwiedzających.

Podziemne przejścia do twierdzy, fot. P. i W. Jaskólscy

Podziemne przejścia do twierdzy, fot. P. i W. Jaskólscy

Za niewielką dopłatą zwiedzający mają możliwość spaceru trasą po szczytach murów obronnych miasta. Polecamy ją szczególnie ze względu na przepiękne widoki i panoramę całego miasteczka. Jedyny, konieczny warunek to dobra pogoda – żółte kamienie, z których wykonano większość budynków, najlepiej prezentują się na tle błękitnego nieba. I trzeba też uważać na wyjątkowo rozwiniętą oraz doskonale trawiącą ekipę gołębi…

Wycieczka po murach obronnych miasteczka, fot. P. Jaskólski

Wycieczka po murach obronnych miasteczka, fot. P. Jaskólski

Wieże Gradary, fot. W. Jaskólska

Wieże Gradary, fot. W. Jaskólska

Zwieńczeniem naszej wycieczki po twierdzy był obiad w jednej z restauracji. Oczywiście, każda z nich nastawiona jest na wyciągnięcie ostatniego grosza z kieszeni turysty, na szczęście zwykle warto te grosze wydać. A na deser spacer uliczkami miasta – za każdym rogiem znaleźć można coś wyjątkowego. Malowniczego. Interesującego. Zastanawiającego. Zwiedzenie całości zajęło nam pół dnia, a zdeptaliśmy chyba każdy centymetr wąskich uliczek. Zastanawia tylko, czy Giovanni Malatesta dołączył w jednym z piekielnych kręgów do swoich ofiar…

Miasteczko u stóp twierdzy, fot. P. Jaskólski

Miasteczko u stóp twierdzy, fot. P. Jaskólski

Dojazd:

Gradara leży tuż przy autostradzie A14. Jadąc samochodem, co polecamy, należy zjechać w miejscowości Cattolica lub Pesaro i kierować się znakami na „Proloco di Gradara”. Tuż przy twierdzy znajduje się kilka płatnych parkingów.

Inna możliwość to dojazd pociągiem do jednej z dwóch wspomnianych wyżej miejscowości. Autobusy teoretycznie odjeżdżają do Gradary co godzinę (w dni powszednie). Osobiście jednak tego nie sprawdzaliśmy.

Godziny otwarcia:

Twierdza

Poniedziałek: 8:30-14:00 (kasa zamykana jest o 13:00)
Wtorek – Niedziela: 8:30-19:30 (kasa zamykana jest o 18.:30)

Muzeum Historyczne

15.03 – 30.09: codziennie 10:30-13:00 i 14:30-18:00
15.06 – 15.09: codziennie 10:30-13:00, 14:30-18:00 i 20:30-23:00
1.10 – 14.03: niedziele i święta i dni poprzedzające 10:30-13:00 i 14:30-18:00

Bilety:

Twierdza

Bilet normalny: 4,- €
Bilet ulgowy:  2,- € (obywatele UE w wieku 18-25 lat)
Wstęp darmowy: dzieci poniżej 10 roku życia, dziennikarze, przewodnicy

Twierdza i Mury obronne

Bilet normalny: 5,- €
Bilet ulgowy: 3,- € (18-25 lat)
Bilet ulgowy: 1,- € (10-18 lat, studenci wybranych kierunków)

Muzeum Historyczne

Bilet normalny: 4,- €
Wstęp darmowy: dzieci (bez informacji o wieku)

Adres:

Rocca Demaniale di Gradara

Piazza Alberta Porta Natale 1
61012 Gradara

Tel. 0039 0541/964181
www.gradara.org
info@gradara.org

Museo Storico di Gradara

Piazza 5 Novembre 8/9
61012 Gradara
Tel. 0039 0541/969586

www.museostoricogradara.com
museo@museostoricogradara.com

About Wioleta Jaskólska

Absolwentka Instytutu Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego, założycielka SKN Hanza. Zainteresowana okresem wędrówek ludów i wczesnym średniowieczem, głównie w basenie Morza Bałtyckiego, a także zastosowaniem geodezji w archeologii. Inspektor ochrony zabytków, a w wolnych chwilach nałogowy "zwiedzacz"