Rosja, Uljanowsk – Muzeum Historii Lotnictwa Cywilnego

Co łączy Pawła Jasienicę i Włodzimierza Lenina? Prawdopodobnie tylko jedna rzecz – miejsce urodzenia. Obaj panowie przyszli na świat w Symbirsku, czyli we współczesnym Uljanowsku. Mieście, gdzie znajduje się jeden z najdłuższych mostów rzecznych w Europie oraz najdłuższy pas startowy. Ośrodku przemysłowym, produkującym między innymi słynne samochody terenowe UAZ-469, „Szyłki” (ZSU-23-4), samoloty transportowe An-124 i samoloty pasażerskie Tu-214. Silnie rozwinięty przemysł lotniczy ukształtował dzisiejszy Uljanowsk. Jednym z „ubocznych” efektów jego istnienia jest powołane do życia w 1983 roku Muzeum Historii Lotnictwa Cywilnego.
Jak-40 (Wołga-Dniepr) i Jak-42 (Karat). Fot. P. Lech

Jak-40 (Wołga-Dniepr) i Jak-42 (Karat). Fot. P. Lech

Muzeum Historii Lotnictwa Cywilnego w Uljanowsku znajduje się w zachodniej części miasta. Ulokowano je przy porcie lotniczym Uljanowsk-Baratajewka. To właśnie na pasach tego lotniska „dokonują swojego żywota” wszystkie późniejsze eksponaty muzealne. Tylko jeden z prezentowanych samolotów nie z akończył ostatniego lotu lądowaniem na płycie Baratajewki. Był to samolot Tupolew TB-1 – pierwszy radziecki bombowiec jednopłatowy zaprojektowany w 1925 roku. Ze względu na słaby stan techniczny, samolot rozmontowano i po transporcie zrekonstruowano już na terenie muzeum.

Czarne skrzynki są pomarańczowe! Silnik Tu-116. Fot. P. Lech

Czarne skrzynki są pomarańczowe! Silnik Tu-116. Fot. P. Lech

TB-1 oraz Po-2 są najstarszymi samolotami eksponowanym na terenie muzeum. AK-1, eksponowany w pawilonie, jest maszyną starszą o kilka lat od TB-1 i Po-2, jednak jest to tylko nigdy nie latająca kopia radzieckiego samolotu prototypowego z lat 20. XX wieku. Muzeum Historii Lotnictwa Cywilnego posiada ponad 9000 skatalogowanych eksponatów. W skład jego kolekcji poza obiektami prezentowanymi na wystawie plenerowej (ok. 40 sztuk), wchodzi także pełna dokumentacja zebranych maszyn, historyczny sprzęt służący do obsługi lotnisk oraz różnego rodzaju elementy składowe samolotów i helikopterów (czarne skrzynki, silniki, stateczniki etc.).

Główne zdjęcie - Silnik Tu-154M. Na dole Po-2 i AK-1. Z lewej strony modele samolotów. Fot. P. Lech

Główne zdjęcie: silnik Tu-154M. Na dole: Po-2 i AK-1. Po lewej: modele samolotów. Fot. P. Lech

Znaczna ilość prezentowanych maszyn powstała na stołach kreślarskich biura projektowego Tupolew (Конструкторское бюро «Ту́полев»). Dumą muzeum jest Tu-144 – radziecki naddźwiękowy samolot pasażerski. Pierwszy lot Tu-144 odbył się 31. grudnia 1968, dwa miesiące przed prezentacją angielsko-francuskiego Concorde. Szybka premiera niosła jednak za sobą niedopracowanie projektu. Tu-144 rozbił się w trakcie Paris Air Show w 1973 roku. Wypadek ten spowodował opóźnienie we wprowadzeniu samolotu do ruchu pasażerskiego. Samolot zaczął obsługiwać loty pasażerskie dopiero 1. listopada 1977 – prawie dwa lata po komercyjnym debiucie Concorde. Ogółem wyprodukowano tylko 16 sztuk Tu-144. Do dziś zachowało się 8, w tym jedna w Uljanowsku.

Tu-144. Fot. P. Lech

Tu-144. Fot. P. Lech

Statecznik pionowy Tu-144. Fot. P. Lech

Statecznik pionowy Tu-144. Fot. P. Lech

Biuro projektowe Tupolewa opracowało ponad 300 koncepcji maszyn latających. W uljanowskim muzeum poza Tu-144 możemy też oglądać Tu-104 (pierwszy radziecki samolot z napędem turboodrzutowym), Tu-114 (egzemplarz pochodzi z floty „Japan Airlines„), Tu-116 (bombowiec przerobiony na samolot pasażerski), Tu-124, Tu-134 (w barwach Aerofłotu przewiozły 360 milionów pasażerów) oraz Tu-154M. Tu-154M po katastrofie smoleńskiej stał się niewątpliwie najbardziej rozpoznawalnym samolotem w Polsce. Warto wspomnieć, że od 1985 roku w barwach PLL LOT latało 14 takich maszyn.

Tu-154M. Fot. P. Lech

Tu-154M. Fot. P. Lech

Kolejnym radzieckim projektantem, którego dzieła można oglądać w Uljanowsku jest Siergiej Iljuszyn. Na plenerowej ekspozycji znajdują się samoloty śmigłowe Ił-14 oraz Ił-18, bombowiec Ił-28, a także odrzutowe samoloty pasażerskie Ił-62 i Ił-86. Samoloty Ił-62 przyczyniły się do dwóch tragicznych katastrof lotniczych – „Ił-62 Mikołaj Kopernik” rozbił się 4 marca 1980 roku na warszawskim Okęciu (87 ofiar, między innymi Anna Jantar), Samolot „Ił-62 Tadeusz Kościuszko” rozbił się 9 maja 1987 w podwarszawskim lesie kabackim (183 ofiary). Tragedia „Kościuszki” była największą pod względem ofiar katastrofą lotniczą w Polsce.

Ił-86. Największy samolot prezentowany w muzeum. Fot. P. Lech

Ił-86. Największy samolot prezentowany w muzeum. Fot. P. Lech

Na terenie muzeum prezentowane są także śmigłowce projektowane przez biuro Michaiła Mila. Mi-1 (pierwszy seryjnie produkowany radziecki śmigłowiec), Mi-2 (egzemplarz pochodzi z fabryki WSK Świdnik),  Mi-4, Mi-6 oraz Mi-8. Ciekawostką jest też pochodzący z polski samolot rolniczy PZL M-15 Belphegor – upiór z paryskiej opery jest niewątpliwie jednym z najbrzydszych seryjnie produkowanych samolotów na świecie. Jedynym wojskowym samolotem znajdującym się w kolekcji uljanowskiego muzeum jest ciężki myśliwiec Mig-25.

Na terenie muzeum znajduje się ponad 40 maszyn latających. Fot. P. Lech

Na terenie muzeum znajduje się ponad 40 maszyn latających. Fot. P. Lech

Infrastruktura muzeum nie powala na kolana. Cały kompleks zajmuje 17,5 ha i w jego skład wchodzą budynki dla pracowników, jeden pawilon ekspozycyjny oraz ogromny stacjonarny parking dla samolotów i helikopterów. Niestety nie każdy samolot dostąpił zaszczytu postoju na wybetonowanym podjeździe, dlatego niektóre z nich już dziś „delikatnie” zagrzebały się w ziemi (czyżby niespodziewana gratka dla archeologów z następnego stulecia?). Wszystkie eksponaty udostępnione na ekspozycji plenerowej posiadają tabliczki z opisami. Są to bardzo szczegółowe teksty, zawierające informacje o wszystkich danych technicznych samolotów, ale także o historii ich służby w rosyjskich liniach lotniczych. Całość treści prezentowanych w muzeum została wykonana w języku rosyjskim.

Tu-124. Jedyny samolot z wnętrzem udostępnionym zwiedzającym. Fot. P. Lech

Tu-124. Jedyny samolot z wnętrzem udostępnionym zwiedzającym. Fot. P. Lech

Główną atrakcją każdego muzeum wojskowo-technicznego powinno być zwiedzanie wnętrz eksponowanego sprzętu. W Uljanowsku niestety spora ilość samolotów ze względu na prace konserwacyjne jest niedostępna. W trakcie mojej wizyty można było zwiedzić wnętrze tylko jednej maszyny (film poniżej). Od 2008 roku muzeum jest mocno dofinansowywane przez władze regionu. Wpływające pieniądze przeznaczane są na remonty eksponowanych samolotów. Pięknie prezentują się zwłaszcza odświeżone Tu-144 i Ił-86. Muzeum ze swoim zbiorem posiada bardzo duży potencjał, który w przyszłości powinien być w większym stopniu wykorzystany do promocji miasta.

Ił-62. Dzisiejszy wygląd odzwierciedla kondycję samolotu sprzed lat. Fot. P. Lech

Ił-62. Dzisiejszy wygląd odzwierciedla kondycję samolotu sprzed lat. Fot. P. Lech

Film z Muzeum Historii Lotnictwa Cywilnego:

Dojazd:

Z Centrum do muzeum dojeżdżają marszruty numer 12, 148, 139 (w kierunku Barataevka/Баратаевка). Trzeba poprosić kierowcę o zatrzymanie się na przystanku „Aeroport/аэропорт”. Muzeum będzie widoczne z przystanku.

Godziny otwarcia:

Wtorek-Niedziela: 10:00 – 17:00

Ceny biletów:

Normalny – 100,- RUB
Ulgowy – 50,- RUB

Pozwolenie na wykonywanie zdjęć – 50,- RUB

Adres:
Główne Muzeum Historii Lotnictwa Cywilnego
Головной музей истории гражданской авиации
Ульяновск/Uljanowsk

Muzeum nie posiada oficjalnej strony internetowej. Dodatkowe informacje udostępniane są w serwisie miasta Uljanowsk i na stronach pasjonatów awiacji:

http://www.welcometoulyanovsk.com/index.php?section=18#3

http://aviahistory.ucoz.ru/index/0-15

Lotnisko? Fot. P. Lech

Lotnisko? Fot. P. Lech

 

About Paweł Lech

Absolwent - Archeolog. Zleceniobiorca Centrum Nauki Kopernik. Blogowania uczył się na silniku wordpress, pracując nad stroną koła naukowego SKN Hanza. Archeologia zawsze jest numerem jeden. Poza archeologią interesuje się muzealnictwem, podróżami, wspinaczką górską (E!5642) i piłką nożną.