Rosja, Staroczerkask – Muzeum Kozaków Dońskich

Staroczerkask przez ponad dwieście lat pełnił fukcję stolicy Kozaków Dońskich. Miasto-twierdzę założono około 1570 roku. W swoim złotym okresie była ona zamieszkiwana przez ponad 20 000 ludzi i to stąd wyruszały wojenne wyprawy prowadzone przez atamanów Wojska Dońskiego. Dziś Staroczerkask to mała rosyjska wioska, znajdująca się na obrzeżach Rostowa nad Donem. Jej główną atrakcję stanowią dobrze zachowane XIX-wieczne budowle oraz Muzeum Kozaków Dońskich.

Makieta Staroczerkaska. Fot. P. Lech

Makieta Staroczerkaska. Fot. P. Lech

Kim byli Kozacy Dońscy? Spór o ich tożsamość i narodowość jest tematem częstych dyskusji, niezwykle aktualnym zwłaszcza dziś, w czasie wojny na wschodniej Ukrainie. Ta wybuchowa mieszanka krwi ruskiej, tatarskiej i polskiej, od prawie pięciu wieków zamieszkuje stepy północnego nadczarnomorza i stanowi jeden z jego głównych żywiołów historycznych. Kozacka kawaleria siała postrach i zniszczenie wszędzie tam, gdzie się pojawiała. Żołnierze wywodzący się z Kraju Wojska Dońskiego brali udział we wszystkich ważnych rosyjskich konfliktach zbrojnych – wojnach napoleońskich (w 1814 roku dotarli do Paryża), tłumieniach powstań (w tym listopadowego i styczniowego), wojnach krymskich oraz w pierwszej i drugiej wojnie światowej (w trakcie której walczyli po obu stronach frontu). Dziś samych Kozaków Dońskich żyje już stosunkowo niewielu. W trakcie rosyjskiej wojny domowej 1917-1921 opowiedzieli się oni po stronie wojsk Białej Armii i po zwycięstwie komunistów zostali za to srogo ukarani. W rozpoczętym na początku lat 20. XX-wieku procesie rozkozaczania zostali praktycznie unicestwieni.

Fajka i krzesiwo - niezbędnik stepowego podróżnika. Fot. P. Lech

Fajka i krzesiwo – niezbędnik stepowego podróżnika. Fot. P. Lech

Muzeum Kozaków Dońskich dokumentuje historię niezwykle barwnej grupy ludności. W zachowanym pałacu dawnych atamanów znajduje się wystawa prezentująca dorobek kulturowy lokalnego kozactwa oraz ich codzienne życie w sercu stepów. Ekspozycja wykonana jest w tradycyjny sposób, charakterystyczny dla współczesnych muzeów rosyjskich i tych polskich, zwłaszcza z okresu późnego PRL. Braki w opisach (całość ekspozycji opisana jest w języku rosyjskim) rekompensuje nam ilość i jakość prezentowanych zabytków. Poza dużą ilością broni używanej przez Wojska Dońskie, możemy tu obejrzeć też obfity zbiór zabytków etnograficznych (np. cudowne narzędzia do wyznaczania kar w kozackich chutorach) i efektowne rekonstrukcje dawnego Staroczerkaska.

W strojach ludowych. Fot. P. Lech

W strojach ludowych. Fot. P. Lech

Broń kozacka. Samopały, Berdysze i sejmitary. Fot. P. Lech

Broń kozacka. Samopały, Berdysze i sejmitary. Fot. P. Lech

W muzeum znajdują się również specjalne, wydzielone sale poświęcone ważnym okresom historii kozactwa dońskiego. Pierwsza to ekspozycja „Jak żyło się w czasach Cichego Donu„. Cichy Don to epopeja radziecka wydana w latach 30. i 40. XX wieku. Została ona napisana przez Michaiła Szołochowa – laureata nagrody Nobla w dziedzinie literatury i jednego z najbardziej znanych kozaków na świecie. Epopeja przedstawia życie Kozaków Dońskich w burzliwym okresie początków XX wieku. Pełna jest monotonnych opisów przyrody (idealna dla miłośników naszych rodzimych Chłopów Reymonta) oraz niezwykłych zwyczajów i wymierających już dziś tradycji kozackich.

Kozackie uzbrojenie z czasów przełomu XVI i XVII wieku. Fot. P. Lech

Kozackie uzbrojenie z czasów przełomu XVI i XVII wieku. Fot. P. Lech

Druga część, czyli „Kozacy Dońscy pod rządami atamanów Jefremowów” to ekspozycja przedstawiająca lata kozackiej prosperity, stosunkowej niezależności od władz Cesarstwa Rosyjskiego oraz rozkwitu kultury w okresie 1738-1772. Można tu obejrzeć portrety dowódców Wojska Dońskiego oraz bardzo ciekawą mapę, ukazującą Staroczerkask jako centrum targowe ówczesnego świata.

Część ekspozycji prezentuje życie codzienne kozaków w XIX-wiecznym mieście. Fot. P. Lech

Część ekspozycji prezentuje życie codzienne kozaków w XIX-wiecznym mieście. Fot. P. Lech

Poza wizytą w Muzeum Kozaków Dońskich w Staroczerkasku warto odwiedzić Sobór Zmartwychwstania Pańskiego (z bogato zdobionym ikonostasem) oraz dom Kondratija Afanasjewicza Buławina. Buławin był dowódcą powstania kozacko-chłopskiego w Rosji w latach 1707-1708. Jego dom owiany jest złą sławą. W trakcie powstania, po nieudanym szturmie na rosyjską twierdzę w Azowie, Buławin wycofał się do owego domu w Czerkasku, gdzie otoczony przez swoich podkomendnych popełnił samobójstwo.

Wszystkie drogi prowadzą do Staroczerkaska. Fot. P. Lech

Wszystkie drogi prowadzą do Staroczerkaska. Fot. P. Lech

Dojazd do Muzeum Kozaków Dońskich:
Dojazd do Staroczerkaska stanowi nie lada wyzwanie. Ja osobiście wybierałem się tam z Rostowa nad Donem i całą trasę (około 40 km) pokonałem rowerem. Do Staroczerkaska prowadzi jedna asfaltowa szosa łącząca to miasto z Rostowem nad Donem (przez Aksai). Kursują nią pojedyńcze autobusy zaczynające swój bieg w Rostowie przy moście Woroszyłowskim lub na dworcu autobusowym w Aksai. Alternatywą jest dojazd od strony Batayska i przepłynięcie rzeki Don uroczym promem (polecam, niezapomniane przeżycie!). W okresie letnim z Rostowa do Staroczerkaska pływają także statki wycieczkowe (теплоход).

Dwór Atamanów - siedziba Muzeum Kozaków Dońskich i jedyna tablica w języku innym niż rosyjski. Fot. P. Lech

Dwór Atamanów – siedziba Muzeum Kozaków Dońskich i jedyna tablica w języku innym niż rosyjski. Fot. P. Lech

Godziny otwarcia:
Codziennie 9:00 – 17:00

Ceny biletów:
Normalny – 60,- RUB
Studencki – 40,- RUB
Dla obcokrajowców – 69,- RUB
Ceny obejmują bilet na jedną wystawę. W przypadku chęci zwiedzenia dwóch, trzeba kupić dwa bilety.

Adres Muzeum Kozaków Dońskich:
http://siamz-ro.ru/
346701, Ростовская область, Аксайский район,
ст. Старочеркасская, пер. Почтовый, 6

About Paweł Lech

Absolwent - Archeolog. Zleceniobiorca Centrum Nauki Kopernik. Blogowania uczył się na silniku wordpress, pracując nad stroną koła naukowego SKN Hanza. Archeologia zawsze jest numerem jeden. Poza archeologią interesuje się muzealnictwem, podróżami, wspinaczką górską (E!5642) i piłką nożną.