Węgry, Budapeszt – Memento Park

Memento Park to taki węgierski odpowiednik litewskiego Grūtas Park lub naszej Galerii Sztuki Socrealizmu w Kozłówce. Po transformacji 1989 roku Węgrzy, zamiast niszczyć pomniki komunistyczne, utworzyli miejsce, gdzie mogą być one przechowywane. I właśnie tak, na obrzeżach Budapesztu, w 1993 roku  powstał Memento Park.
memento-park-budapeszt-wegry-17

Monument Republiki Rad, fot. P. Jaskólski

Żołnierz Armii Czerwonej, fot. P. Jaskólski

Żołnierz Armii Czerwonej – fragment Pomnika Wolności ze Wzgórza Gellérta, fot. P. Jaskólski

memento-park-budapeszt-wegry-2

Béla Kun, fot. P. Jaskólski

Po II wojnie światowej Węgry dostały się do radzieckiej strefy wpływów. Węgierska Republika Ludowa niby była niezależna, jednak jak tylko obywatele chcieli sięgnąć po więcej niezależności w 1956 roku, to wkroczyła armia ZSRR, żeby „przywrócić porządek”. Polityka miała swoje odbicie w sztuce, kulturze czy architekturze. W końcu naczelna idea socrealizmu (realizmu socjalistycznego) to zaangażowanie w walkę o jedyny prawidłowy ustrój. Jednym z najbardziej widocznych tego przejawów w sztuce były pomniki. Stawiane one były równie często lokalnym komunistom węgierskim (m.in. Béla Kun, Jenő Landler), robotnikom, żołnierzom radzieckim, jak i Leninowi, Marksowi, Engelsowi czy Stalinowi (choć trzeba przyznać, że nie widzieliśmy tu zachowanego Stalina w całości).

W latach 90. ubiegłego wieku Węgierska Republika Ludowa przestała istnieć. Tak jak w wielu krajach postsowieckich, powstał problem wszechobecnych śladów byłego ustroju. Węgrzy dość szybko i sprawnie sobie z tym poradzili. Już w 1991 roku Zgromadzenie Narodowe ogłosiło konkurs na projekt skansenu, do którego miałyby trafiać niechciane pamiątki. Memento Park został otwarty 29 czerwca 1993 roku, w drugą rocznicę wycofania wojsk radzieckich. Jego autorem jest węgierski architekt Ákos Eleőd. Trafiły tu wszelkie Leniny, Béla Kuny i inne Marksy. Co ciekawe, trafił tu również czerwonoarmista wcześniej okupujący Pomnik Wolności na Wzgórzu Gellérta.

Muzeum było rozbudowywane, a kolekcja powiększała się. W 2006 roku powstała naturalnej wielkości podstawa z butami Stalina (artystyczna wariacja na temat pozostałości po pomniku z Placu Bohaterów, zniszczonego w 1956 roku). Powstały także baraki, a w nich wystawy poruszające tematy Rewolucji 1956 roku oraz Przemian politycznych 1989-1990. Mieści się w nich także salka kinowa z filmem dokumentującym życie komunistycznego szpiega.

This slideshow requires JavaScript.

Memento Park zwiedziliśmy ostatniego dnia naszego pobytu w Budapeszcie. Przyznajemy, że zachęciła nas do tego Budapest Card i możliwość darmowego wejścia. Samo muzeum jest daleko od centrum, na samych obrzeżach miasta (autobus, którym jechaliśmy, co jakiś czas wjeżdżał i wyjeżdżał z granic administracyjnych Budapesztu). Pierwsze wrażenie było pozytywne – monumentalna brama z czerwonej cegły, w niej olbrzymie pomniki, po drugiej stronie ulicy baraki i olbrzymi postument z butami Stalina. Później wejście: sklepik z klimatycznymi pamiątkami, radzieckie pieśni dolatujące z głośnika starego radia, budka z nagranymi komunistycznymi przemówieniami (wśród nich polski akcent – ogłoszenie stanu wojennego przez generała Jaruzelskiego) oraz zaparkowany pod bramą trabant.

Początek był świetny, niestety dalej było trochę gorzej. Sam park jest bardzo pustym miejscem. Żwirowe alejki, rozpadające się postumenty z klinkieru (!), trochę drzewek i krzewów na obrzeżach. Same pomniki oczywiście robiły wrażenie, ale przydałyby się do nich bardziej rozbudowane opisy. Był tylko podpis, kto to i skąd go tu przenieśli, tyle że nam nic to nie mówiło. Całość sprawiała wrażenie opuszczonego cmentarza. Dodatkowo, zwiedzanie utrudnia gruby i sypki żwir, którym wysypano alejki – zapomnijcie o szpilkach czy wózkach. Stanowczo się tutaj nie sprawdzą!

Druga część zwiedzania to drewniany barak z wystawami dotyczącymi węgierskiej rewolucji i przemian ustrojowych przełomu lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych. Ciemna wystawa posterowa z gipsową kopią butów Stalina pośrodku sali. Bardzo dużo tekstu na tablicach, ale wśród nich kilka ciekawych zdjęć. Według nas, zabrakło eksponatów z epoki, muzyki, manekinów, rekonstrukcji. Słowem zabrakło klimatu epoki. Zdecydowanie najlepszą częścią ekspozycji była sala kinowa z wyświetlanym filmem z życia szpiega. Archiwalne ujęcia obserwacji, inwigilacji, podchodzenia, pracy z ówczesnymi nowinkami technologicznymi. Spędziliśmy tam dobre pół godziny.

memento-park-budapeszt-wegry-14

Pomniki w Memento Park, fot. P. Jaskólski

memento-park-budapeszt-wegry-8

Polski akcent – Przemówienie Wojciecha Jaruzelskiego, fot. P. Jaskólski

memento-park-budapeszt-wegry-9

Kultowy trabant, fot. P. Jaskólski

Oczywiście największym plusem Memento Park jest zachowanie tych wszystkich posągów. Trzeba przyznać, że Węgrzy zrobili to bardzo szybko i sprawnie. Co prawda, w Budapeszcie jeszcze trochę ich pozostało, ale np. obok pomnika upamiętniającego sowieckich żołnierzy, którzy wyzwolili Węgry spod hitlerowskiej okupacji, wzniesiono podobiznę Ronalda Regana.

Jeśli mamy porównywać Memento Park z rewelacyjnym litewskim Grūtas Park, to niestety węgierski lamus z komunistycznymi pomnikami wyraźnie przegrywa. Położony daleko od centrum miasta, brak restauracji na miejscu, stosunkowo drogie bilety. To czego jednak nam najbardziej brakowało to klimat, taki „duch tamtych czasów”. Niestety w Memento Park, mimo tych wszystkich zgromadzonych posągów, tylko czasem dawał się on odczuć. Z perspektywy czasu i rozmów ze znajomymi żałujemy, że nie byliśmy dodatkowo w Domu Terroru oraz na darmowej wycieczce śladami komunistycznymi w Budapeszcie. Dopiero wtedy można by było bardziej docenić Memento Park.

This slideshow requires JavaScript.

Czas zwiedzania:

Według informacji znalezionych w Internecie, czas zwiedzania Memento Park to około 1,5 godziny. Nam niespieszne przejście przez Park, porobienie zdjęć, zwiedzenie wystawy w baraku i obejrzenie dłuższego fragmentu filmu o szpiegach zajęło rzeczywiście tyle czasu. Dłużej jechaliśmy w obie strony z centrum Budapesztu.

Dojazd:

  • specjalny autobus z centrum miasta – raz dziennie o 11:00 z Deak ter (jest tu przystanek metra Deak Ferenc Ter linii M1, M2 i M3). Podczas podróży (45 minut) towarzyszy nam przewodnik opowiadający dodatkowe historie i ciekawostki. Więcej informacji – tutaj.
  • autobus – linie nr 101 i 150, przystanek Budatétény vasútállomás/Memento park.
  • samochodem – Memento Park znajduje się przy Balatoni útca czyli drodze krajowej nr 7. Przy muzeum znajduje się spory darmowy parking.

Godziny otwarcia:

codziennie – 10:00 – do zmroku
nieczynne 1 listopada

Ceny biletów:

Bilet normalny – 1500,- HUF
Bilet ulgowy – 1000,- HUF (studenci z kartą ISIC)

Dla posiadaczy Budapest Card wejście darmowe.

Adres:
Memento Park

Balatoni út – Szabadkai utca
Budapest, 1223 Węgry

tel: +36 (1) 424 7500

www.mementopark.hu

Aktualizacja:
Memento Park zwiedzaliśmy we wrześniu 2016 roku, wpis powstał w listopadzie tego samego roku.

About Paweł Jaskólski

Archeolog, popularyzator nauki, autor licznych warsztatów, pokazów i zajęć edukacyjnych. Od 2009 roku współpracuje z Centrum Nauki Kopernik. Zafascynowany średniowiecznymi miastami, rzemiosłem i zamkami krzyżackimi, co zawdzięcza udziałowi w licznych ekspedycjach archeologicznych na Pomorzu Gdańskim.