Estonia, Kuressaare – Muzeum Wyspy Saaremaa

Muzeum Wyspy Saaremaa założone w 1865 roku jest jednym z najstarszych i największych estońskich muzeów. Jako instytucja o charakterze regionalnym pełni ono ważną funkcję w zachowaniu historii i promocji Saaremy – wyspy odgradzającej Zatokę Ryską od Morza Bałtyckiego. Muzeum ulokowane jest w niezwykłym budynku – Zamku Biskupim w Kuressaare. Kuressaare to główne miasto Saaremy, dawnej Ozylii. Sam zamek  z kolei to dawna twierdza Krzyżaków, zbudowana pod koniec XIV wieku.

Kuressaare/Arensburg - widok na bramę od strony miasta. Fot. P. Lech

Kuressaare/Arensburg – widok na bramę od strony miasta. Fot. P. Lech

Na terenie zamku znajduje się kilka dużych ekspozycji prezentujących dzieje i przyrodę wyspy. Wystawy zostały podzielone na cztery łączące się ze sobą segmenty – ekosystem Saaremy (trzy sale), jej prahistoria (trzy sale), historia współczesna (siedem pomieszczeń) oraz ekspozycja plenerowa obejmująca skansen architektury militarnej od XIV do XIX wieku. Dodatkowo latem w baszcie prochowej położonej w południowym bastionie twierdzy można obejrzeć wystawę  poświęconą wydarzeniom z 1941 roku i komunistycznemu terrorowi.

Za komuny - Fot. P. Lech

Kuressaare… Nie tak dawno temu. Część ekspozycji poświęcona okresowi panowania ZSRR – Fot. P. Lech

Zarys historii zamku

Pierwsze wzmianki odnośnie największej twierdzy średniowiecznej Ozylii pochodzą z 1380 roku, kiedy to Krzyżacy zaczęli wznosić zamek dla biskupów ozylskich (Ösel-Wiek). Sama twierdza jest jednak dużo starsza. Badania archeologiczne potwierdzają, że początkowo znajdowały się tu drewniane fortyfikacje stanowiące część systemu obronnego skierowanego najprawdopodobniej przeciwko miejscowej ludności. Rdzenni mieszkańcy Ozylii, przodkowie współczesnych Estończyków, aż do XX wieku byli zdominowani przez różne narody (Niemców, Szwedów, Duńczyków i Rosjan) i dość często walczyli zbrojnie o swoją wolność.

Widok z zamkowej wieży na Zatokę Ryską - Fot. P. Lech

Widok z zamkowej wieży na Zatokę Ryską – Fot. P. Lech

Historia Zamku wiąże się z jego nieustającymi przebudowami. Wraz z rozwojem artylerii twierdza zmieniała swoją formę – na początku XV wieku główny budynek był otoczony murami o długości 625 m. i wysokości 7 m. W XVII wieku średniowieczny system obronny został przebudowany przez Duńczyków. Stworzyli oni nowe bastiony oraz otoczyli zamek 30 metrową fosą, wypełnioną słoną morską wodą. Od 1645 roku Saaremaa wraz z Kuressaare należała do Królestwa Szwecji. W tym okresie do modernizacji twierdzy ściągnięto szwedzkiego inżyniera – Erika Dahlberga (znanego w Polsce między innymi z serii rysunków, na których uwiecznił dziesiątki polskich miast i miasteczek w trakcie potopu szwedzkiego), który przygotował zamek do jego ostatniej bitwy. W 1711 roku, w trakcie wojny Szwedzko-Rosyjskiej zamek został zniszczony i już nigdy więcej nie pełnił roli fortecy. Ponad 200 lat później, na początku XX wieku rozpoczęto trwający do dziś proces konserwacji zamku, któremu ponownie nadano późnośredniowieczny charakter.

Ekspozycja muzealna

Zwiedzanie Muzeum Wyspy Saaremaa zaczynamy od zejścia do podziemi zamku i odwiedzenia Departamentu Historii Naturalnej. Krajobraz przyrodniczy Saaremy jest niezwykle zróżnicowany – sama linia brzegowa wyspy ma 1300 kilometrów, w jej skład wchodzą liczne zatoki oraz klify do tego znajdują się tu bagna, kratery po meteorytach (!) oraz widowiskowe kamieniołomy dolomitów i wapieni. Ekspozycja przyrodnicza prezentuje pełen zakres fauny i flory tego regionu Bałtyku. Możemy tu zobaczyć charakterystyczne wrzosy oraz dość specyficznie spreparowane zwierzęta – polecam zwłaszcza wilka i niedźwiedzia.

Медведь - Fot. P. Lech

Медведь. To on czai się w podziemiach – Fot. P. Lech

Stała ekspozycja dotycząca historii wyspy znajduje się w dużych holach na piętrach zamku oraz w urzekających, przeszklonych krużgankach. Całość średniowiecznych wnętrz, starannie odrestaurowanych oraz zakonserwowanych stwarza niezwykłe wrażenie i idealnie uzupełnia bogatą ekspozycję. Znaczna część wystawy znajdującej się w przestrzeni krużganków prezentuje nam najstarsze dzieje Saaremy – od pierwszych śladów działalności ludzi sprzed około siedmiu tysięcy lat, przez łodziowe pochówki skandynawskie z VIII wieku n.e. po relikty pozostawione tu przez rdzennych Estów w XI-XIII wieku n.e.

Jeden z licznych drewnianych herbów. Fot. P. Lech

Jeden z licznych drewnianych herbów. Fot. P. Lech

Kolejna część muzeum prezentuje dzieje wyspy na przestrzeni XIV-XIX wieku. Zaczyna się ona od bardzo ważnego znaleziska podkreślającego rolę Saaremy w średniowieczu – chodzi mianowicie o monety księcia Magnusa, które były wybijane w Kuressaare (ówczesnym Arensburgu). Pomieszczenia tej części zamku zdobią późnośredniowieczne zabytki – przedstawienia świętych, ołtarze oraz bardzo liczne, rzeźbione, drewniane tarcze herbowe. Dalej przechodzimy chronologicznie przez historię miasta Kuressaare. Można zobaczyć tu repliki statków zawijających do lokalnego portu, broń pochodzącą z różnych okresów historycznych oraz bogaty materiał etnograficzny (łączący cechy miejscowej kultury estońskiej, niemieckiej oraz rosyjskiej) z końca XIX wieku, dodatkowo wzbogacony zdjęciami rozwijającego się miasta.

Najcenniejsze zabytki - Fot. P. Lech

Najcenniejsze zabytki – Fot. P. Lech

Ostatnia część ekspozycji zawiera materiały prezentujące historię najnowszą wyspy – od upadku caratu, przez krótki okres niepodległości, II wojnę światową i okupację rosyjską, po czasy współczesne. Ta część muzeum została najlepiej dopracowana (ewidentnie jest też najnowsza) oraz pozostawia bardzo wyraziste i mocne wrażenia. Mocne wrażenia związane są głownie z częścią opisującą okupację rosyjską oraz procesy związane z próbą wynarodowienia Estonii. Efekty tamtych działań są widoczne do dziś między innymi w fakcie, że ponad 26% mieszkańców współczesnej Republiki Estonii to Rosjanie.

Estoński archipelag gułag - Fot. P. Lech

Estoński archipelag gułag – Fot. P. Lech

Innymi kontrowersyjnymi tematami poruszanymi tu są działania Leśnych Braci, współpraca estończyków z III Rzeszą oraz problemy codziennego życia w ZSRR. Interesująco prezentuje się zwłaszcza ten ostatni temat – w muzeum odtworzono typowe mieszkanie z lat 80-tych XX wieku i naprawdę zadbano tu o każdy detal. Ze względu na problematykę ekspozycja XX wieku została przygotowana w niezwykle wyważony sposób. Do bliższego zapoznania się z nią zachęca nie tylko jej atrakcyjna estetyka (przejrzyste plany i rysunki, doskonale dobrane kolory oraz oryginalne filmy i kroniki), ale także forma (ciekawe przedstawienie życia w małym radzieckim miasteczku oraz prezentacja dystansu Estończyków do problemów związanych z życiem w systemie komunistycznym z iście peerelowskim poczuciem humoru).

Muzeum Wyspy Saaremaa wraz z zamkiem biskupim to główne atrakcje Kuressaare. Odwiedzając to miasto musicie koniecznie zajrzeć do tych miejsc!

This slideshow requires JavaScript.

Dojazd do Muzeum Wyspy Saaremaa:
Z Tallinna do Kuressaare można dostać się bezpośrednio dalekobieżnymi autobusami (dziennie nawet 12 kursów). Po drodze następuje przeprawa promowa na wyspę Muhu (Virtsu-Kuivastu) i potem przejazd przez most oraz groblę łączące Muhu i Kuressaare. Samo Muzeum Wyspy Saaremaa ulokowane jest blisko centrum Kuressaare. 1400 metrów od dworca autobusowego, blisko głównego parku i miejskiej mariny.

Godziny otwarcia:
Od 1.05 do 30.08 Muzeum Wyspy Saaremaa jest czynne codziennie w godzinach 10:00 – 19:00;
Od 1.09 do 30.04 Muzeum Wyspy Saaremaa jest czynne od środy do niedzieli w godzinach 11:00-18:00.

Ceny biletów:
Normalny – 5,00 EUR
Ulgowy – 2,50 EUR
Promocja rodzinna – rodzice 10,00 EUR + każde dziecko 1,00 EUR.

Adres:
Lossihoov 1, 93815 Kuressaare
Telefon: 45 54463
E-mail: muuseum(at)muuseum.tt.ee
http://www.saaremaamuuseum.ee/en/

About Paweł Lech

Absolwent - Archeolog. Zleceniobiorca Centrum Nauki Kopernik. Blogowania uczył się na silniku wordpress, pracując nad stroną koła naukowego SKN Hanza. Archeologia zawsze jest numerem jeden. Poza archeologią interesuje się muzealnictwem, podróżami, wspinaczką górską (E!5642) i piłką nożną.