Białoruś, Brześć – Muzeum Archeologiczne „Берестье”

Brześć jest jedną z najstarszych miejscowości nad Bugiem. Jego historia sięga początków XI wieku i już wtedy było to znaczące centrum polityczne i gospodarcze. Po raz pierwszy w źródłach pisanych pojawia się pod nazwą Berestie („Берестье”) w ruskim latopisie „Powieść minionych lat” pod datą 1019. Brześć był miastem położonym na granicy ziem polskich, litewskich i ruskich, dodatkowo na skrzyżowaniu szlaków handlowych i wodnych – jako łakomy kąsek, przechodził z rąk do rąk.
brześć muzeum archeologiczne  Берестье (1)

Budynek Muzeum Archeologicznego Берестье w Brześciu, fot. P. Jaskólski

Zamek w Brześciu wzniesiono w XIV wieku na planie zbliżonym do trójkąta. Najprawdopodobniej jego założycielem był Wojsiełk, syn Mendoga. Na zamek średniowieczny składała się jedna wieża murowana, cztery drewniane i wysoki wał ziemny. Został on całkowicie rozebrany w XIX wieku podczas rozbudowy nowożytnej twierdzy. Ta z kolei składała się z Cytadeli i trzech dział obronnych (Kobryńskiego, Wołyńskiego i Terespolskiego) połączonych mostami i bramami. Ze starej zabudowy, która była na tym miejscu wcześniej, pozostawiono tylko nieliczne budynki, np. zamieniony na wojskowe kasyno klasztor jezuitów z 1629 roku (nazywano go „Białym Pałacem” i właśnie tu w marcu 1918 podpisano pokój brzeski pomiędzy Rosją i Niemcami).

brześć muzeum archeologiczne  Берестье (3)

Średniowieczny Brześć, fot. W. Jaskólska

Muzeum Archeologiczne „Берестье” zostało otwarte w 1982 roku w specjalnie zbudowanym pawilonie. Został on postawiony nad wykopaliskami archeologicznymi z lat 70. XX w., prowadzonymi przez Piotra Fiodorowicza Łysenkę na terenie wczesnośredniowiecznego brzeskiego grodziska i zamku. To co do dziś widać w odsłoniętym wykopie archeologicznym, to pozostałości drewnianej zabudowy dzielnicy rzemieślniczej XIII-wiecznego Brześcia. Są tu zachowane i zabezpieczone ślady 28 drewnianych zrębowych chat przedzielonych wąskimi uliczkami. Poziom ulic znajduje się aż 4 metry poniżej współczesnego terenu! Zachowało się naprawdę wiele: nawet do 12 warstw zrębowych bali chat, detale otworów okiennych i drzwiowych, deski dachów. I ponad 43 tysiące zabytków ruchomych.

brześć muzeum archeologiczne  Берестье (7)

Drewniane grzebienie znalezione w Brześciu, fot. P. Jaskólski

Zabytki są eksponowane w 14 małych salkach umiejscowionych po bokach budynku. Sposób wystawienia – do bólu klasyczny – podział eksponatów wg materiału: metal, kamień, szkło, ceramika, kości, poroże, drewno… A w środku sal – gablotki z zabytkami danego rodzaju: kłódki, igły, zapinki, noże, denka ceramiki ze śladami garncarskimi, grzebienie…

Nie znalazłem tu żadnych multimediów. Z zabiegów muzealnych muszę pochwalić bardzo dobrą rekonstrukcje jednej z chat średniowiecznego Brześcia, a także rysunki, na których są przedstawiane zabytki w codziennym użyciu. Nie jestem pewien czy dodać plusa za dwujęzyczność podpisów. Niby wyczerpujące, czytelne i nie zdominowały wystawy. Jednak musiałem wybrać wyłącznie pomiędzy białoruskim a rosyjskim.

brześć muzeum archeologiczne  Берестье (5)

Stratygrafia, dendrochronologia – wszystko pięknie wyjaśnione, fot. P. Jaskólski

brześć muzeum archeologiczne  Берестье (6)

Historia badań, narzędzia pracy archeologa i zdjęcia z budowy muzeum, fot. P. Jaskólski

Co było bardzo dobrze zaprezentowane w Muzeum Archeologicznym „Берестье”, to przede wszystkim sama praca archeologa. Zarówno pod kątem historii badań wykopaliskowych w tym miejscu jak i powstania samego muzeum – znajdują się tu więc zdjęcia z budowy nowoczesnego – jak na ówczesne czasy – liczącego 2400 m² powierzchni, przestronnego budynku z betonu, szkła i aluminium. Ukazano też i wyjaśniono konkretne zagadnienia naukowe. To m.in. proste w wykonaniu plansze o stratygrafii, dendrochronologii i narzędziach archeologicznych.

brześć muzeum archeologiczne  Берестье (4)

Wystawa czasowa o Bitwie pod Grunwaldem, fot. W. Jaskólska

Na koniec zwiedzania – posterowa wystawa czasowa o Bitwie pod Grunwaldem (biał. Бітва пад Грунвальдам). Już po szacie graficznej widać, że nowsza o kilka dekad od samego muzeum. Właściwie temat oklepany, ale jednak można było się dowiedzieć o tym, że z krzyżakami wygrały wojska polsko-litewsko-ruskie. Z naciskiem na ruskie.

brześć muzeum archeologiczne  Берестье (2)

Nie ma studni, więc turyści wrzucają kasę na stanowisko, fot. P. Jaskólski

Ogólna ocena – jeśli jesteś pasjonatem archeologii, historii – warto. Przyznam, że dla mnie Muzeum Archeologiczne „Берестье” było celem do odwiedzenia, odkąd usłyszałem o nim podczas studiów. Zabytki i pozostałości po średniowiecznej zabudowie to unikaty na skale światową.

Dojazd

Muzeum archeologiczne „Берестье” znajduje się w zachodniej części twierdzy brzeskiej, na cyplu tworzonym przez Bug i Muchawiec. Żeby je znaleźć, trzeba z samej cytadeli przejść przez Bramę Homelską, przejść mostek i skręcić w prawo.

Do samej twierdzy dojechaliśmy autem – po wjeździe na Białoruś przez przejście graniczne w Terespolu, na pierwszym rondzie skręcamy w lewo w ulicę Mytną (biał. Мытная вуліца), przejeżdżamy przez most na Muchawcu (biał. Мухавец). Twierdza Brzeska znajduje po lewej stronie. Po obu stronach ulicy znajdują się spore bezpłatne parkingi.

Godziny otwarcia:

Marzec – Październik
poniedziałek-niedziela – 10:00 – 18:00

Listopad – Luty
środa-niedziela – 10:00 – 18:00
Muzeum zamknięte w poniedziałki i wtorki

Ceny biletów:

Bilet dla uczniów – 6 000,- BYR
Bilet dla studentów – 7 000,- BYR
Bilet normalny – 12 000,- BYR

Oprowadzanie przez przewodnika – 30 000,- BYR
Oprowadzanie tematyczne – 50 000,- BYR
Robienie zdjęć – 5 000,- BYR

Dzieci do lat 7 i osoby niepełnosprawne – wejście za darmo.

Wejście bezpłatne w drugą środę miesiąca.

Adres:

Археологический музей „Берестье”
224018, г. Брест,
Брестская крепость,
Госпитальный остров
Республика Беларусь

Tel. + 375 (0162) 20-55-54

e-mail:brest_museum@brest.by

http://www.brokm.vbreste.by/

About Paweł Jaskólski

Archeolog, popularyzator nauki, autor licznych warsztatów, pokazów i zajęć edukacyjnych. Od 2009 roku współpracuje z Centrum Nauki Kopernik. Zafascynowany średniowiecznymi miastami, rzemiosłem i zamkami krzyżackimi, co zawdzięcza udziałowi w licznych ekspedycjach archeologicznych na Pomorzu Gdańskim.