Białoruś, Kamieniuki – Muzeum Przyrody

Muzeum Przyrody Białowieskiego Parku Narodowego posiada największą kolekcję przyrodniczą spośród wszystkich muzeów Białorusi. Nowoczesna placówka oraz atrakcyjne położenie na skraju Puszczy Białowieskiej sprawiają, że miejsce to jest odwiedzane rocznie przez około 150 tysięcy osób. Puszcza Białowieska, będąca najstarszą puszczą w Europie, przyciąga ludzi już od około 8 tysięcy lat – na jej terenie natrafiono na jedne z najstarszych śladów działalności człowieka na obszarze współczesnej Białorusi. To właśnie w Muzeum Przyrody możemy poznać długą i ciekawą historię Białowieży oraz – a właściwie przede wszystkim – jej bogatą faunę i florę.
Muzeum Przyrody Najstarsze ślady działalności człowieka na terenie Puszczy Białowieskiej. Fot. P. Lech

Najstarsze ślady działalności człowieka na terenie Puszczy Białowieskiej. Fot. P. Lech

W 1409 roku na obszarze Puszczy Białowieskiej odbyło się królewskie polowanie. Na kilka miesięcy przed wybuchem wielkiej wojny z Zakonem Krzyżackim król Władysław Jagiełło i Wielki Książę Litewski Witold zarządzili zbiórkę zapasów żywności. Podczas ośmiodniowego polowania zgromadzono dużą ilość dziczyzny, którą zasolono w beczkach i spławiono do Płocka. Wydarzenie to zostało opisane w „Kronikach Sławnego Królestwa Polskiego” Jana Długosza i dało początek historii Puszczy Białowieskiej. Dokładnie 600 lat później, w 2009 roku na terenie kompleksu leśnego otwarto nowoczesne Centrum Ekologiczne mieszczące Muzeum Przyrody.

Muzeum Przyrody Królewskie polowanie na tura ogląda łoś. Fot. P. Lech

Królewskie polowanie na tura ogląda łoś. Fot. P. Lech

Nowy budynek Muzeum Przyrody znajduje się na terenie Puszczy Białowieskiej, kilkaset metrów od granicy miasta Kamieniuki. Poza ekspozycją muzealną na obszarze Centrum Ekologicznego znajdują się sklepy z pamiątkami, sale konferencyjne i sala kinowa, w której prezentowane są filmy o przyrodzie puszczy. Sama część ekspozycyjna składa się z trzech dużych sal i dwóch dodatkowych pomieszczeń o łącznej powierzchni 1320 mkw. Ekspozycja muzealna została przygotowana przez białoruską spółkę «Художественный комбинат» (w wolnym tłumaczeniu: Kombinat Artystyczny) i składa się z szeregu powiązanych ze sobą bloków tematycznych prezentujących faunę i florę Puszczy Białowieskiej. Trzon ekspozycji stanowią popularne we wschodnim muzealnictwie dioramy, uzupełnione projekcjami multimedialnymi i zdjęciami lasu.

Muzeum Przyrody Budynek Centrum Edukacji oraz ekologiczny stojak na rowery. Fot. P. Lech

Budynek Centrum Edukacji oraz ekologiczny stojak na rowery. Fot. P. Lech

Tak oto w pierwszej sali zaprezentowano najdawniejsze etapy rozwoju białowieskiego kompleksu leśnego. Możemy tu oglądać dużą ilość zabytków archeologicznych pozyskanych w trakcie badań wykopaliskowych prowadzonych na terenie Puszczy. Do najciekawszych należą oczywiście te najstarsze, wykonane przez pierwszych ludzi penetrujących zwarty i gęsty las. Ciąg dalszy pierwszego pomieszczenia to przestrzeń poświęcona gatunkom, które już wyginęły. Poza oryginalnymi szczątkami turów i tarpanów, można tu też zobaczyć ich rekonstrukcje oparte głównie na źródłach historycznych. Sporo miejsca poświęca się problemowi zanikania bioróżnorodności na terenie Puszczy Białowieskiej. W tym wypadku nie chodzi tylko o ekstremalny przypadek dwóch wymienionych gatunków, ale także o ocalenie populacji żubra.

Muzeum Przyrody Tarpan, wilk, rosomak i dziki. Fot. P. Lech

Tarpan, wilk, rosomak i dziki. Fot. P. Lech

Kolejna sala prezentuje Puszczę w czterech sezonowych odsłonach – wiosna, lato, jesień i zima okiem przyrodnika przemierzającego łęgi, grądy i malownicze olsy. Przestrzeń ta daje nam wyobrażenie o wyglądzie puszczy. Autorzy wystawy stworzyli bardzo interesującą atmosferę. Poza szczegółowymi dioramami w Muzeum Przyrody wrażenie bliskości lasu wzmacniają dźwięki natury – szum deszczu, śpiew ptaków i odgłosy leśnych zwierząt. Bardzo zręcznie zostały też wykorzystane projekcje multimedialne prezentujące szczegóły bioróżnorodności ekosystemów Puszczy Białowieskiej. W tym miejscu warto też zwrócić uwagę na sztukę taksydermii wszechobecną w muzeum. Każde prezentowane tu zwierzę zostało wypchane i odpowiednio przygotowane do pełnienia celów ekspozycyjno-dydaktycznych. Spreparowane okazy wyglądają naprawdę profesjonalnie i mimo dużej ilości, wszystkie prezentowane eksponaty charakteryzują się wysoką jakością (a skaczący w śnieg wypchany lis – cudo!).

Muzeum Przyrody Dobrze wpaść na żubra. Fot. P. Lech

Dobrze wpaść na żubra. Fot. P. Lech

Część prezentująca Puszczę na przestrzeni pór roku, obejmuje także dział poświęcony współczesnej pracy przyrodników w i dla Centrum Ekologicznego oraz Muzeum Przyrody. Kolekcja ptasich jaj, pomysłowo zaprezentowane nasiona roślin występujących w lesie oraz prezentacje grzybów i porostów z terenów puszczy dodatkowo urozmaicają ekspozycję ukazującą faunę Białowieży.

Muzeum Przyrody Nasiona roślin. Fot. P. Lech

Nasiona roślin. Wspaniały pomysł na ekspozycję. Fot. P. Lech

Trzecia sala koncentruje się głównie na życiu mieszkańców lasu. W tej części prezentowane są miejsca pracy smolarza i bartnika (część ekspozycji stanowi oryginalna 400-letnia barć), a także organizacja życia w Puszczy w czasach Rzeczpospolitej Obojga Narodów, Cesarstwa Rosyjskiego, II Rzeczpospolitej, III Rzeszy, Związku Radzieckiego i współczesnej Białorusi. Ciekawostkę stanowi mała wydzielona sala prezentująca XIX-wieczny Pałac Myśliwski Aleksandra III i ostatniego cara Rosji, Mikołaja II Romanowa. Pałacyk łączył w sobie motywy architektury rosyjskiej, szwajcarskiej, ale także średniowiecznej architektury zamkowej. Liczne polowania, które organizowali tu właściciele, dostarczały łowieckich trofeów do zamków i pałaców całej cesarskiej Rosji. Współczesne pozostałości po kompleksie znajdują się po polskiej stronie Puszczy Białowieskiej. W miejscu tym znajduje się dziś siedziba Dyrekcji i Muzeum Przyrodniczo-Leśne Białowieskiego Parku Narodowego – czyli nasz, polski odpowiednik Muzeum Przyrody Puszczy Białowieskiej.

Muzeum Przyrody Bartnicy i psotny niedźwiadek. Fot. P. Lech

Bartnicy i psotny niedźwiadek. Fot. P. Lech

Tradycja ochrony Puszczy Białowieskiej sięga XV wieku. Królewscy strzelcy i strażnicy chronili las przed grabieżami i niekontrolowanym (oczywiście przez państwo) wykorzystaniem obszaru leśnego. Dzięki objęciu królewskiego, a później cesarskiego patronatu nad Białowieżą obszar leśny przetrwał w dobrym stanie aż do XX wieku. I i II wojna światowa oraz rabunkowa polityka gospodarcza władz ZSRR i PRL doprowadziły do znacznych zniszczeń puszczy. Mimo to współczesny las białowieski charakteryzuje się dziś niespotykaną w skali europejskiej dobrą kondycją i dużą ilością zachowanych, zwartych fragmentów puszczy pierwotnej. Dziś Puszcza Białowieska stanowi wspólne dziedzictwo Polski i Białorusi. Ukoronowaniem działalności ochronnej był rok 1979, kiedy została ona wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Z kolei rok 2014 i czerwcowa sesja UNESCO w Dausze przyniosły następne zmiany (inna międzynarodowa nazwa – Bialowieza Forest oraz większy obszar) i wprowadziły Puszczę Białowieską w nowy okres działalności.

Muzeum Przyrody Białowieskie grzyby. Fot. P. Lech

Białowieskie grzyby. Fot. P. Lech

Dojazd i zwiedzanie:
Kamieniuki to mała wieś letniskowa oddalona 18 kilometrów od Kamieńca i o 60 kilometrów od Brześcia. Muzeum Przyrody jest zlokalizowane na terenie Puszczy Białowieskiej, około 1,5 km za wsią Kamieniuki. Aby się tam dostać należy jechać drogą R83 – jest to jedyna droga prowadząca do wsi, od drugiej strony zaczyna się Puszcza Białowieska i wjazd samochodami jest zabroniony. Na skraju lasu znajduje się duży punkt turystyczny, obejmujący kilka hoteli i obszerny parking. Najwygodniej dojechać tu samochodem, ale w razie czego z Brześcia i pobliskiego Kamieńca dość często dojeżdżają tu autobusy.

Godziny otwarcia:

Codziennie – 9:00 – 18:00

Ostatnie wejścia na godzinę przed zamknięciem.

Ceny biletów:

Muzeum Przyrody:
Bilet dla uczniów – 10 000,- BYR
Bilet normalny – 20 000,- BYR
Oprowadzanie przez przewodnika – 100 000,- BYR

Woliery i wybiegi dla zwierząt:
Bilet dla uczniów – 8 000,- BYR
Bilet normalny – 16 000,- BYR

Obok Muzeum Przyrody znajdują się wybiegi dla zwierząt, w których można oglądać jelenie, sarny, żubry i łosie. Mimo stosunkowo dużych rozmiarów robią one przytłaczająco smutne wrażenie.

 Muzeum Przyrody Żubr na wybiegu. Fot. P. Lech

Żubr na wybiegu. Fot. P. Lech

Adres:
Muzeum Przyrody 225063, Республика Беларусь, Каменецкий район, д. Каменюки
Muzeum Przyrody 225063, Republika Białorusi, Rejon Kamieniecki, Kamieniuki

http://npbp.brest.by/tourism/museiprirody

About Paweł Lech

Absolwent - Archeolog. Zleceniobiorca Centrum Nauki Kopernik. Blogowania uczył się na silniku wordpress, pracując nad stroną koła naukowego SKN Hanza. Archeologia zawsze jest numerem jeden. Poza archeologią interesuje się muzealnictwem, podróżami, wspinaczką górską (E!5642) i piłką nożną.