„Porta Fidei. Drzwi Płockie w Nowogrodzie Wielkim na Rusi”

Oryginalne Drzwi Płockie w soborze św. Sofii w Nowogrodzie Wielkim, fot. Dmitry Tarakanov (źródło: flickr.com)

Czego spodziewamy się po wystawie czasowej w muzeum? Tego, że zaprezentuje nam w interesujący i atrakcyjny sposób podjęte zagadnienie/temat/zabytki? Tego, że rozwijając naszą wiedzę, postawi przed nami pytania i pozwoli dojść do własnej odpowiedzi/opinii? Tego, że nas zajmie/rozbawi/zachwyci/poruszy? Jeśli odpowiedzieliście na te pytania w sposób twierdzący, będziecie zawiedzeni wystawą czasową „Porta Fidei. Drzwi Płockie w Nowogrodzie Wielkim na Rusi”, prezentowanej przez Państwowe Muzeum Archeologiczne w Warszawie. Mimo doskonałej okazji, świetnego zabytku i całkiem dobrej akcji promocyjnej – wystawa zawodzi.

Zdjęcia z wystawy, prezentujące oryginalne Drzwi Płockie, fot. P. Jaskólski

Wystawa „Porta Fidei. Drzwi Płockie w Nowogrodzie Wielkim na Rusi” prezentuje jeden zabytek – Drzwi Płockie. Właściwie to nie zabytek, a jego kopię wykonaną w skali 1:1 oraz kilkanaście fotogramów (swoją drogą, jest to doskonały przykład jak nazwać coś „trudnym, naukowym słowem”: fotogramy, czyli zdjęcia). Autorem ekspozycji jest ks. prof. dr hab. Ryszard Knapiński.

Brązowa kołatka. Drzwi Płockie, fot. Cancre (źródło: http://pl.wikipedia.org/wiki/Plik:Saint_Sophia_Cathedral_in_Novgorod-gates_04.jpg.JPG)

Drzwi Płockie, zostały wykonane w pracowni w Magdeburgu w drugiej połowie  XII wieku, najprawdopodobniej na polecenie biskupa płockiego, Aleksandra z Malonne. Ich wykonawcami byli znakomici ludwisarze – Riquinus i Waismuth. Przedstawiono na nich sceny ze Starego i Nowego Testamentu. Poszczególne części oryginalnych drzwi zostały odlane z brązu i osobno przybite do drewnianych drzwi, które składają się z 24 kwadratowych kwater i 2 prostokątnych. Kwatery są oddzielone zdobionymi ornamentem roślinnym listwami.

Reliefy wyobrażające twórców drzwi – Riquinusa i Waismutha oraz Abrahama, fot. P. Jaskólski

Jak Drzwi Płockie trafiły do Nowogrodu? Do dziś nie wiadomo. Najbardziej prawdopodobna wersja głosi, że stało się to w XII w.  podczas najazdów litewskich na Mazowsze. Inni badacze twierdzą, iż zostały przekazane jako dar duchowieństwa polskiego lub książąt płockich dla księcia nowogrodzkiego. Według innych źródeł trafiły na Ruś wkrótce po ich wykonaniu. W Nowogrodzie ponownie je zmontowano, umieszczając jednak w złej kolejności niektóre kwatery. Do dziś Drzwi Płockie pozostają w Rosji, a w Płocku znajduje się ich XX-wieczna kopia, uroczyście przekazana i poświęcona w 1982 roku.

Zdjęcia (fotogramy) z wystawy ukazujące Drzwi Płockie i sobór św. Sofii w Nowogrodzie Wielkim, fot. P. Jaskólski

Wystawa „Porta Fidei. Drzwi Płockie w Nowogrodzie Wielkim na Rusi”  jest po prostu wystawą słabą. Pierwszy i najbardziej oczywisty zarzut – monojęzyczność. „Porta Fidei” prezentowana jest tylko w języku polskim, choć oczywistym byłoby dodanie chociaż krótkiego streszczenia po rosyjsku, w formie ukłonu dla turystów z Rosji – kraju, gdzie obecnie zabytek się znajduje. Nie jest to też zbyt często odwiedzana część ekspozycji PMA. Przychodząc tam po godzinie 12:00 w niedziele (Państwowe Muzeum Archeologiczne dostępne jest tego dnia za darmo), byliśmy osobami, którym specjalnie włączano światła w sali. Ponadto – mało! Mało opisów, mało historii, mało wyjaśnień. Więcej treści znajduje się w krótkim wpisie na wikipedii. Kolejny minus -brak interaktywności, jedyny ekran na sali (gdzie podobno jest wyświetlany film) był wyłączony. Wystawa stawia zwiedzającemu pytania – Dlaczego „Drzwi Płockie”? Dlaczego w Nowogrodzie? Dlaczego przestawiono kwatery? Dlaczego w kopi kwatery są ułożone zupełnie inaczej? I nie odpowiada na żadne z pytań, które same się nasuwają…

Kopia Drzwi Płockich wyeksponowana na wystawie „Porta Fidei”, fot. P. Jaskólski

Niestety, nie  jest to wystawa, dla której warto odwiedzić Państwowe Muzeum Archeologiczne w Warszawie. Zobaczyć kopię zabytku Drzwi Płockich przy okazji innych odwiedzin PMA – jak najbardziej. Schronić się przed upałem – jasne. Ale „Porta Fidei” nie jest wystawą, która może i powinna zachęcić zwiedzającego do zobaczenia pozostałej części PMA. Po prostu szkoda…

Państwowe Muzeum Archeologiczne w Warszawie, 24.03 – 23.06.2013

Oficjalna informacja o wystawie na stronie Państwowego Muzeum Archeologicznego: PMA (na szczęście nie chcę i nie muszę recenzować strony PMA…)

Ceny biletów:

Wystawę można zwiedzać w ramach wejścia na wystawy stałe Państwowego Muzeum Archeologicznego.

Adres:

Państwowe Muzeum Archeologiczne

ul. Długa 52 (Arsenał, wejście od Ogrodu Krasińskich)

Warszawa

www: http://www.pma.pl/

About Paweł Jaskólski

Archeolog, popularyzator nauki, autor licznych warsztatów, pokazów i zajęć edukacyjnych. Od 2009 roku współpracuje z Centrum Nauki Kopernik. Zafascynowany średniowiecznymi miastami, rzemiosłem i zamkami krzyżackimi, co zawdzięcza udziałowi w licznych ekspedycjach archeologicznych na Pomorzu Gdańskim.